نویسنده: نیکیتا اندرویچ- کارشناس مرکز مطالعات افغانستانِ امروز (ЦИСА)
منبع: مرکز نشر تحقیق و تحلیل دیدگاه‌های تاریخی
مهدی زرتشت
بخش چهارم
همکاری‌های روسیه با آیساف در زمینه‌ی حمل و نقل محموله‌های نظامی در سال 2008، منافع استراتژیک این توافق را توضیح می‌دهد. طی این مدت، امنیت و ثبات گذرگاه سنتی نیروهای بین‌المللی از طریق خاک پاکستان، متزلزل شد و به‌دنبال آن، کشورهای غربی مجبور شدند برای جبران این مشکل، به‌دنبال حمایت‌های روسیه باشند.
توافقات اساسی حمل و نقل محموله‌های نظامی برای نیروهای آیساف در افغانستان، در مذکرات ناتو با روسیه و در چارچوب اجلاس سران ائتلاف حاصل شد که در آپریل 2008 در بخارست- پایتخت لهستان- برگزار شد. بر اساس این توافق، ناتو اجازه یافت تا از ترانزیت اوکراین، ازبکستان و تاجیکستان استفاده نماید.(29)
به لحاظ قانونی، ترانزیت نظامی تا اکنون به واسطه‌ی موافقت‌نامه‌های دوجانبه که میان روسیه و کل کشورهای عضو آیساف در سال 2008 به امضا رسید، اداره می‌شود. این توافق به‌طور نوبتی در سال 2011 دوباره انجام شد. توافق‌نامه‌ی ترانزیتی میان روسیه و ایالات متحده، در شرایط حاضر، در سال، زمینه‌ی 4500 پرواز به افغانستان را فراهم می‌کند.(30) در فرایند انجام حمل و نقل از طریق روسیه، ارزش این مسیر افزایش یافته است. به گزارش ایالات متحده، بیش از 40 درصد ملزومات نیروهای بین‌المللی در افغانستان، از طریق دهلیز ترانزیتی شمال، به مقصد رسانده شده است.(31)
در سال 2012، روسیه با ناتو توافق‌نامه‌ی جدیدی را در ارتباط به فراهم‌سازی زمینه‌ی خروج نیروهای آیساف از افغانستان، منعقد کرد. فرض بر این است که محموله‌های نظامی، از جمله سخت‌افزارهای نظامی در پروازهای مستقیم به اولیانوفسک منتقل می‌شوند و از آن‌جا، از طریق خط آهن، به اتحادیه‌ی اروپا فرستاده می‌شود.(32)
باید اذعان داشت که همکاری روسیه برای حمل و نقل ملزومات نظامی نه تنها یک معامله‌ی تجاری و سیاسی با آیساف است، بلکه این کار جزء مهمی از همکاری روسیه در امر مبارزه با تروریسم است. در بیانیه‌ی اخیر از سوی وزارت امور خارجه‌ی روسیه، گفته شد: «ما با ایجاد فرصت‌ها برای حمل و نقل، کمک‌های خود را به نیروهای بین‌المللی به هدف انجام مأموریت خود، هدایت می‌کنیم.»(33)
علاوه بر این، تقویت همکاری‌های روسیه-امریکا در افغانستان به تجربه‌ی روسیه و ایالات متحده در امر مبارزه با مواد مخدر در منطقه کمک می‌کند و هم‌چنین، توافق جدید واشنگتن 21 فروند هلی‌کوپتر Ми-17В-5 را برای برآوردن نیازهای اردوی افغانستان، وعده می‌دهد. این توافق‌نامه میان «صنعت دفاعی روسیه» و واشنگتن به تاریخ 26 می 2011 امضا شد.(34)
با این حال، این روابط دوجانبه، با چالش‌های خاص خود مواجه است. اول‌تر از همه، این مشکلات ناشی از این مسئله است که شرکای غربی مذاکرات بیناکشوری آیساف با روسیه و گفت‌وگوی روسیه با ناتو را به گونه‌ی ساختگی محدود می‌کنند. این رویکرد، امکان همکاری میان ناتو و سازمان گفتمان امنیت جمعی [ОДКБ] یا امکان همکاری امریکا و سازمان گفتمان امنیت جمعی را در مکانیزم هماهنگی‌های ترانزیتی از بین می‌برد.
هم‌چنین، دشواری‌های بیش‌تر از آن‌جا ناشی می‌شود که پشتیبانی از عملیات نظامی در افغانستان تنها به درک مسایل دور و بر آن خلاصه نمی‌شود، بلکه به‌طور مستقیم به مسایل منطقه‌ای ارتباط می‌گیرد. سازش بر سر تقسیم حوزه‌های نفوذی جیوپولیتیک شرق میانه، چالش‌های متعددی را در زمینه‌ی همکاری‌های اقتصادی در افغانستان به‌وجود می‌آورد که در عنوان بعدی، مورد تجزیه و تحلیل قرار می‌گیرد.(35)
اقتصاد
در سال‌های اخیر، همکاری‌های اقتصادی میان روسیه و افغانستان به میزان قابل قبولی موفق بوده است. در این ارتباط، می‌توان گفت که گردش مالی در تجارت افغانستان-روسیه در فاصله‌ی 7 سال، 9.3 برابر افزایش یافته است. این رشد در قدم نخست به دلیل افزایش ارقام صادرات روسیه حاصل شد که تا سال 2010 حجم معاملات به بیش از 96 درصد رسید و همین‌طور واردات افغانستان به روسیه نیز رشد قابل ملاحضه‌ای کرد.
جدول 1. گردش کالا میان روسیه و افغانستان از 2005 تا 2010 به حساب میلیون دالر: (36)
در شروع سال 2011، گراف رو به صعود قرار داشت: در چهار ماه نخست، حجم معاملات میان فدراسیون روسیه و افغانستان در مقایسه به دوره‌ی همسان سال 2010، 40 درصد افزایش داشت و حجم کلی معاملات نزدیک به 194.1 میلیون دالر رسید که نسبت به قبل دو برابر شده بود و کل صادرات از افغانستان بالغ بر 20.6 میلیون دالر امریکایی می‌شد.(37)
