شهریار فرهمند
در چند روز اخیر میزان ناامنیها در ولایتهای شمال و جنوب کشور به گونهی نگران کنندهای افزایش یافته است. مقامهای محلی در ولایت قندوز و برخی دیگر از ولایتهای شمالی کشور از تشدید ناامنیها و افزایش حضور مخالفان مسلح در این مناطق ابراز نگرانی کردهاند. در همین حال، گزارشهای تکان دهندهای از ولایت هلمند، خصوصا ولسوالی نوزاد نیز به گوش میرسند. بر اساس برخی گزارشها، حضور مخالفان مسلح در این ولایت خصوصا در ولسوالی نوزاد افزایش یافته و برخی رسانهها گفتهاند که این ولسوالی در معرض سقوط قرار دارد. ولسوال نوزاد به رسانهها گفته است که طالبان و دیگر گروههای تروریستی در این ولایت با تجهیزات پیشرفته حضور دارند و اگر کمکهای جدی از مرکز صورت نگیرد، ممکن است این ولسوالی بهدست طالبان سقوط کند.
تشدید ناامنی در این دو منطقه در شرایط کنونی دارای پیامهای مشخصی است. ولایتهای شمالی کشور در طول ده سال گذشته از امنیت خوبی برخوردار بود. این ولایتها در سایهی امنیت و ثبات مطمئن و نبود جنگ، ترور و خشونت، از تعلیم و تربیت برخوردار شدند و از ناامنی کمتر آسیب دیدند؛ در حالی که ولایتهای جنوبی و شرقی کشور بهخاطر حضور گستردهی مخالفان مسلح دولت و ناامنی، آسیب و خسارات زیادی دید. با اینکه در چند سال اخیر طالبان در مقاطعی تلاش کردند ولایتهای شمالی را نیز ناامن بسازند و دامنهی ناامنی را از شرق و جنوب به سمت شمال گسترش دهند؛ اما به این هدف خود دست نیافتند. اکنون با شروع بهکار حکومت جدید، به نظر میرسد که طالبان فصل تازهای را در جنگ و دهشتافگنی باز میکنند و تلاش میکنند که دامنهی ناامنیها را به ولایتهای شمالی کشور نیز گسترش دهد.
هلمند یکی از ناامنترین ولایتهای کشور به شمار میرفت. جنگجویان طالب در این ولایت حضور منظم و قوی داشتند و عملا چندین ولسوالی آن برای چندسال در کنترول طالبان قرار داشتند. این ولایت برای نیروهای امریکایی و انگلیسی و نیز نیروهای امنیتی افغانستان خونین و مرگبار بوده است. صدها سرباز ناتو و دولت افغانستان در جنگ با تروریسم و طالبان در این ولایت کشته و مجروح شده و دولت افغانستان و ناتو برای پاکسازی این ولایت از حضور طالبان و استقرار حکومت مرکزی در ولسوالیهای ناامن آن، هزینههای هنگفت مالی و جانی پرداخت کردهاند.
ولایت هلمند از نظر اقتصادی و نظامی برای طالبان از اهمیت حیاتی برخوردار است. این ولایت بزرگترین تولید کنندهی تریاک و خشخاش میباشد و بزرگترین شبکههای قاچاق و تولید مواد مخدر در این ولایت قرار دارند. طالبان، زورمندان محلی و قاچاقبران مواد مخدر سالانه صدها میلیون دالر از درک تولید و قاچاق مواد مخدر از این ولایت بهدست میآورند. تسلط طالبان بر بخشهایی از این ولایت، میتواند عقبهی اقتصادی قوی و مطمئنی را برای این گروه فراهم کند. مواد مخدر از گذشتهها تا کنون همیشه به عنوان عامل تأمین اقتصادی طالبان بوده و این گروه از طریق آن خود را تغذیهی مالی، نظامی و سیاسی میکند. هجوم منظم طالبان و تلاش آنها برای بازگشت به این ولایت، دارای اهداف جدی است.
طالبان میخواهند دوباره بر بخشهایی از این ولایت تسلط پیدا کنند و از طریق کشت و قاچاق تریاک، شریانهای اقتصادی خویش را دوباره احیا و تقویت نمایند. علاوه بر آن، موقعیت جغرافیایی هلمند نیز برای فعالیتهای نظامی این گروه بسیار مساعد است. از طریق ولسوالیهای ناامن آن میتواند بهراحتی با سایر شبکهها و جنگجویان خود در جنوب ارتباط برقرار کرده و کانالهای ارتباطی خویش را با جنگجویانش در حوزهی جنوب، بهتر مدیریت کند.
دولت افغانستان باید تشدید ناامنیهای اخیر در این دو ولایت را جدی گرفته و اجازه ندهد طالبان به اهداف خود در این مناطق دست یابند. بازگشت دوبارهی آنها به هلمند، میتواند دیگر گروههای مرتبط و جنگجویان آنها را در سراسر افغانستان تقویت کرده و تأمین امنیت را برای نیروهای امنیتی افغانستان دشوارتر کند.
