تحقیقات ۲ هزار صفحهای ارتش نشان داد که ناتوانی کاخ سفید و وزارت امور خارجه در تشخیص تهدید امنیتی قریبالوقوع که منجر به خروج آشفته از افغانستان شد، مقامات ارشد نظامی را شدیدا مستأصل کرده بود.
این تحقیقات که اولینبار روز سهشنبه از طریق درخواست قانون آزادی اطلاعات به دست واشنگتنپست رسیده، در واکنش به رویدادهای مرگبار ۲۶ آگست، که ۱۳ سرباز امریکایی و تقریبا ۱۷۰ غیرنظامی افغان در یک حمله انتحاری کشته شدند، آغاز شد.
فاکس نیوز تأیید میکند که دو مقام ارشد دفاعی ایالات متحده اذعان کردهاند که جزئیات ذکر شده در گزارش ارتش دقیق است.
به شهادت مقامات نظامی دخیل در عقبنشینی، تفاوتهای اساسی بین گفتههای وزارت دفاع و وزارت امور خارجه وجود دارد که به موجب آن احتمالا نظامیانی که وظیفه تامین امنیت میدان هوایی کابل را به عهده داشتند در معرض خطر بیشتری قرار گرفته بودند.
پیتر واسلی، فرمانده ارشد نیروی دریایی امریکا در حین تخلیه، به بازرسان ارتش گفت که اگر سیاستگذاران به شاخصهای آنچه که در منطقه جریان داشت توجه میکردند، نیروهای ارتش «برای تخلیهی بسیار منظمتر میتوانستند آمادگی بیشتری بگیرند.»
بر اساس این گزارش، واسلی استدلال کرد که خروج آشفته ریشه در ناتوانی دولت در درک عزم طالبان برای تصرف کامل افغانستان دارد.
ایالات متحده در دوران دولت ترمپ با طالبان توافق کرد که تمام نیروهایش را تا اول ماه می ۲۰۲۱ از افغانستان خارج کند. پس از آن دولت بایدن این تاریخ را چهار ماه به تعویق انداخت و گفت که خروج ایالات متحده تا ۱۱ سپتامبر ۲۰۲۱، بیستمین سالگرد حملهی تروریستی که طولانیترین جنگ ایالات متحده را در پی داشت، به اتمام خواهد رسید.
وزارت امور خارجه، وزارت دفاع و شورای امنیت ملی برنامهریزی برای تخلیه گسترده احتمالی در تابستان را آغاز کردند، اما سقوط کابل با چنان سرعتی را پیشبینی نمیکردند. ارتش ایالات متحده ماهها به خاطر عدم سرعت کافی وزارت امور خارجه و سفارت ایالات متحده در امر تأیید ویزاهای ویژه مهاجرت (SIV) و آغاز تخلیه متحدان افغان، به صورت محرمانه شکایتهایی مطرح کرده بودند.
روز سهشنبه، سخنگوی وزارت امور خارجه به فاکس نیوز گفت که هر دو وزارتخانه «در مورد برنامهریزی و ترتیبات لازم برای اجرای تصمیم رییسجمهور مبنی بر خروج نیروهای امریکایی از افغانستان کاملا هماهنگ بودهاند».
سخنگوی وزارت امور خارجه گفت: «در اوایل دولت بایدن، ما روند رسیدگی به SIV را به میزان قابل توجهی تسریع کردیم.»
سخنگوی وزارت امور خارجه گفت: «زمانی که ما برای ترک افغانستان آماده میشدیم، تجهیزات نظامی را در منطقه پیشاپیش مستقر کردیم که در شرایط فوقالعاده چالشبرانگیزی باعث شد بتوانیم یکی از بزرگترین تخلیههای هوایی در تاریخ را اجرا کنیم.»
جنرال فارل سالیوان، سرتیپ نیروی دریایی که در برنامهریزی مشارکت داشت و بر تفنگداران دریایی اعزام شده به کابل برای کمک به تخلیه نظارت میکرد، به تفاوت در تعداد افراد تخلیه شده و واقعیتی که در ساحه رخ داد اشاره کرد.
سالیوان به بازرسان گفت که در ابتدا تصور میشد که تقریبا ۶ هزار شبهنظامی افغان و خانوادههایشان که در جریان تخلیه کمک میکردند باید به خارج از کشور منتقل شوند، اما تعداد آنها به چیزی حدود ۳۸ هزار و ۸۰۰ نفر رسید.
مشخص شد که برای کمک به تخلیه تقریبا ۱۲۴ هزار امریکایی، متحدان افغان و خانوادههایشان که از حکومت طالبان میگریزند، به خطوط هوایی تجاری نیاز است؛ ۸۰ هزار نفر از آنها پس از بررسی اولیه وارد ایالات متحده شدند.
سالیوان در اواسط ماه جولای خواستار ارسال تدارکات به میدان هوایی کابل برای آمادهسازی جهت تخلیه گسترده شد، اما تلاشهای او ناکام ماند.
در گزارش اشاره شده تفنگداران ارشد دریایی اجازه نداشتند در مورد امکان تخلیه دسته جمعی با هیچکس دیگری غیر از مقامات انگلیس صحبت کنند.
علاوه بر این، مشاجرات بر سر زمان تخلیه سفارت ایالات متحده در کابل، بنا بر گزارشها، چندین ماه ادامه داشت.
سالیوان به بازرسان گفت که تلاش برای همکاری با سفارت در کابل در طرح تخلیه «کاری طاقتفرسا» بود. اما در اوایل آگست، سفارت «همکاری بیشتری کرد».
جنرال آستین «اسکات» میلر، فرمانده چهار ستاره ارتش، هنگامی که واسلی این پست را در جولای به عهده گرفت به او هشدار داد که مقامات ارشد سفارت با او مخالفت خواهند کرد.
راس ویلسون، سرپرست سفارت ایالات متحده در افغانستان، ایده تخلیه سفارت را به چالش کشید و در مورد چگونگی حفظ نفوذ ایالات متحده در منطقه سوالاتی مطرح کرد.
به گزارش واشنگتن پست، که خبرنگاران آن متن خام ۲ هزار صفحهای مصاحبهها را بررسی کردند، کارمندان سفارت به واسلی گفتند که باید دادههایی را در اختیار افراد نزدیک به سفیر قرار دهد تا مؤید تهدید فزاینده تصرف طالبان باشد. این نشان میدهد که تصمیمها برای عقبنشینی در آن روزها و هفتههای پایانی جنگ تا چه حد خارج از کنترل مقامات نظامی شده بود.
بنا به گزارشها، واسلی به بازرسان گفت که در ۱۲ آگست، آنتونی بلینکن، وزیر امور خارجه و جیک سالیوان، مشاور امنیت ملی کاخ سفید، به ویلسون دستور دادند که سریعتر اقدام کند.
یک مقام ناشناس در شورای امنیت ملی، که به عنوان انجمن اصلی مسائل امنیتی و سیاست خارجی رییسجمهور عمل میکند – در جلسه ۶ آگست به مقامات گفت که نحوهی انجام عملیات تخلیه گویای آن بود که «شکست خوردهایم».
سالیوان به بازرسان گفت: «به نظر من، شورای امنیت ملی به طور جدی برای تخلیه برنامهریزی نکرده بود.»
جن ساکی، سخنگوی کاخ سفید، روز سهشنبه در جریان پرسش خبرنگاران از این موضوع طفره رفت و گفت که اگرچه «پیشبینی نمیشد که نیروهای امنیت ملی افغانستان با چنان سرعتی سقوط کنند»، کاخ سفید همچنان برای «برخی از موارد احتمالی» برنامهریزی کرده بود.
تا ۱۴ آگست، یک روز قبل از فروپاشی دولت افغانستان، دریادار واسلی ابراز نگرانی کرده بود که دولت افغانستان از تهدید طالبان جان سالم به در نخواهد برد.
نیروهای امریکایی ۱۰ حمله هوایی در ۱۶ کیلومتری جنوب پایتخت انجام دادند و تقریبا ۱۰۰ تن از جنگجویان طالبان را کشتند، اما نتوانستند این گروه شورشی را متوقف کنند.
واسلی به بازرسان گفت: «ما آنها را دسته دسته میکشتیم، وسایل نقلیهبی تاکتیکی را نابود میکردیم و آنها مدام میآمدند.»
یکی از افسران ارتش از لشکر دهم رزم کوهستانی گفت که در ۱۵ آگست، ظاهرا نیروهای نظامی از اتاقی به اتاق دیگر در سفارت کابل میرفتند تا به کارمندان هشدار خروج فوری بدهند.
این مقام ارتش به بازرسان گفت که برخی از پرسنل سفارت «مست و خمیده در اتاقها» بودند، برخی دیگر«بهگونهای عمل میکردند که انگار فعالیتهای روزمره بدون هیچ احساس فوریت یا تشخیص [وخامت] وضعیت در جریان است».
سخنگوی وزارت امور خارجه این اتهامات را رد کرد و به فاکس نیوز گفت که «یکی از مقامات ارشد سفارت کابل به طور کامل این اظهارات را رد کرده است.»
سخنگو ادامه داد: «نه تنها اشتباه است، بلکه توهینآمیز است. و اگر این ادعاها حقیت داشت، احتمالا شش ماه پس از وقوع آن، از آنها مطلع نمیشدیم.»
جالینا پورتر، معاون سخنگوی اصلی، این ادعا را محکوم کرد و روز سهشنبه به خبرنگاران گفت: «نظرات دستچین شده ماهها کاری که پیش از آن زمان در حال انجام بود یا تصویر کاملی از آنچه دیپلماتهای امریکایی برای تسهیل تخلیه انجام دادند را بازتاب نمیدهد.»
پورتر همچنین گفت که پرسنل سفارت «شجاعت بسیار زیادی» در جریان تخلیه نشان دادند و «جان خود را به خطر انداختند، شانه به شانه نیروهای مسلح ما در دروازههای میدان هوایی ایستادند و در پایان به ۱۲۴ هزار امریکایی، اتباع خارجی، متحدان افغان و خانوادههای آنها کمک کردند تا کابل را ترک کنند.»
عملیات تخلیه در روزهای آتی، سربازان امریکایی را تحت تأثیر تعداد افراد بیشماری که تلاش میکردند به میدان هوایی دسترسی پیدا کنند، قرار داد و ایالات متحده را مجبور کرد که قرارداد جدیدی با طالبان منعقد کند.
جنرال کریستوفر دوناهو که پس از فروپاشی کابل به محل حادثه رسید و بر امنیت میدان هوایی نظارت داشت، مذاکرات پرتنش با طالبان را شرح داده است.
در این گزارش آمده: «ما به آنها گفتیم که دروازهها را کنترل خواهیم کرد و آنها هم مردم را بیرون میراندند. ما اعلام کردیم که آنها موافقت خواهند کرد، زیرا اگر در این مورد با ما بجنگند، ما میتوانیم بیش از آن تعدادی که آنها امید داشتند از ما بکشند، از آنها بکشیم. پس از آن لحن آنها تغییر کرد.»
نیروهای نظامی به بازرسان گفتند نگران این بودند که جمعیت با شکستن دروازه و به راه انداختن شورش بر آنها غلبه کند.
تقریبا ۴۰ تا ۵۰ نفر هر شب به دلیل پریدن از نردهها برای ورود به میدان هوایی بازداشت میشدند و حداقل چهار افغان به خاطر ازدحام جمعیت جان خود را از دست میدادند.
علاوه بر ۱۳ سرباز امریکایی که کشته شدند، ۴۵ نفر دیگر نیز در انفجار ۲۶ آگست مجروح شدند. برخی از آنها دچار جراحات مغزی شده بودند که بعدا خود را نشان داد.
سالیوان گفت که سربازانی که در جریان تخلیه مأموریت داشتند، احتمالا با عواقبی ماندگار مواجه خواهند شد.
سالیوان به بازرسان گفت: «من آدم چندان ملایمی نیستم، زیرا وظایف ما با ناملایمات همراه است. اما این موقعیت بسیار چالشبرانگیز بود.»
وزارت دفاع به فاکس نیوز گفت که به تلاش هماهنگی که با وزارت امور خارجه برای تسهیل خروج و تخلیه از افغانستان انجام داده «افتخار» میکند.
تاد بریسیل، معاون سخنگوی پنتاگون گفت: «در طول این تخلیه و در ماههای پس از آن، در شرایطی که ما از افغانها برای شروع زندگی جدیدشان در ایالات متحده استقبال کردیم، دولت ایالات متحده تلاشی هماهنگ و منسجم بین سازمانی را رهبری کرد. وزارت دفاع مفتخر است که شانه به شانه شرکای خود در وزارتخانههای امور خارجه و امنیت داخلی، جامعه اطلاعاتی و سایرین در حمایت از این ماموریت تاریخی همکاری کرده است.»
