ممنوعیت‌های تحصیلی در قلمرو طالبان؛ ۹ مقام برتر کانکور ۱۴۰۰ چه می‌گویند؟

حسن ادیب

احسام‌الدین جامی، دوم‌نمره‌ی کانکور ۱۴۰۰ افغانستان است. جامی، اصالتا کابلی و متولد شیراز ایران است. او دوران ابتداییه را در مکتبِ «فرصت» در شیراز سپری کرده است. پس از آن بنا به مشکلاتی که گریبان‌گیر خانواده‌اش بوده، به کابل برمی‌گردد. دوران متوسطه و لیسه را در مکتب «میرغلام‌محمد غبار» به اتمام می‌رساند.

جامی از مکتب نمره‌اول فارغ شده است. پس از گذراندن یک دوره‌ی آمادگی کانکور در آموزشگاه «فرهنگ‌سرای کانکور»، وارد امتحان کانکور سرتاسری ۱۴۰۰ می‌شود. او امتحانش را سپری می‌کند و بعدها، زمانی که نتایج اعلام می‌شود، با اخذ ۳۵۲٫۵۳۳ نمره، به مقام دوم کانکور ۱۴۰۰ افغانستان راه پیدا می‌کند.

از روز چهارم سنبله‌ی ۱۴۰۰ که نتایج کانکور اعلام شد، تا امروز که پنج ماه از آن می‌گذرد، مقام دوم کانکور سرتاسری ۱۴۰۰، از تحصیل محروم مانده است. او می‌گوید «من گذشته‌ی تلخی داشته‌ام. راه‌یابی به مقام دوم کانکور، آسان نبود. مشکلات اقتصادی داشتیم. همیشه کتاب‌هایم را دیرتر از دیگران می‌خریدم. بیشتر از مشکلات اقتصادی اما، نگران مشکلات امنیتی بودم. بسیار بوده است که در صنف درسی احساس می‌کردم شاید این لحظه منفجرمان کنند. با آن هم شب و روز درس خواندم تا مقام دوم کانکور افغانستان شوم. اینک اما پس از تمام آن همه مشکلات و پس از تمام آن همه زحمات، از درس و دانشگاه محرومم کرده است».

نعمت‌الله دانش، استاد ریاضیات جامی در مرکز آموزشی «فرهنگ‌سرای کانکور» می‌گوید که در جریان مشکلات دانش‌آموزانِ خود است. او می‌گوید جامی و سه دانش‌آموز دیگرش که در جمع ده‌ برتر کانکور ۱۴۰۰ قرار گرفته‌اند، گاهی روزانه تا چهارده ساعت هم درس خوانده‌اند. اکنون اما پنج ماه است که این‌ها بی‌سرنوشت‌اند.

از ده برتر کانکور ۱۴۰۰، تنها زلگی، دختر خانم نمره‌اول اکنون مشغول تحصیل است. زلگی اما نیز از آدرس تحصیلات افغانستان مصروف تحصیل نیست. در همان شب‌وروزهایی که نتایج کانکور اعلام شد، کشور ترکیه بورس مستقلی به او داد و او اکنون به درس‌هایش ادامه می‌دهد.

پس از خانم زلگی، نُه مقام اولِ کانکور ۱۴۰۰، تا اکنون از درس و دانشگاه محروم‌اند. می‌گویند هرسال که نتایج اعلام می‌شد، وزارت تحصیلات علاوه بر ده برتر، تعداد زیادی از کسانی را که با نمرات بلندی کامیاب شده بودند، بورس می‌فرستادند. ده مقام اول را که در همان مراسم بزرگداشت تحصیلات بورس می‌دادند. امسال پس از آمدن طالبان اما شرایط تغییر کرده است. مقام دوم کانکور ۱۴۰۰ می‌گوید «روزی که وزارت تحصیلات از ما بزرگداشت کرد، وزیر تحصیلات گروه طالبان به ما گفتند که ما برای شما بورسیه فراهم می‌کنیم. تأکید کرد که البته بورسیه‌ی اسلامی فراهم می‌کنیم. پس از آن وعده، تعدادی از ما سه‌بار با وزیر به تماس شدیم، با معین دیدار کردیم، ولی به ما می‌گویند که هنوز هیچ کشوری به ما بورس نداده است. خواهش ما از وزیر صاحب تحصیلات این است که به همان قولی که به ما داده است، عمل کند. ما هنوز بی‌سرنوشت‌ایم».

جامی می‌افزاید «بی‌سرنوشتی ما روی کسانی که آمادگی کانکور می‌خوانند، تاثیر بدی گذاشته‌اند. در کورس‌ها، مثلا درهمین مرکز آموزشی فرهنگ‌سرای کانکور، تعداد زیادی از دانش‌آموزانی که ما را می‌شناسند می‌گویند ما هم اگر قرار باشد که مثل شما بی‌سرنوشت و محروم از تحصیل بمانیم، دیگر برا چه چیزی باید تلاش کنیم و درس بخوانیم؟»

از میان ده برتر کانکور امسال، دو نفر آن، دخترخانم‌ها بودند. خانم زلگی، مقام اول کانکور و بی‌بی مریم سادات، با گرفتن ۳۴۷ نمره مقام هشتم کانکور شدند. او متولد دره‌ی غوربند ولایت پروان است. تا صنف دوم مکتب را در غوربند و پس از آن در مکتب صوفی محمداسلام در کابل درس خوانده است. خانم سادات از گذشته، از فامیل و از خانوداه‌اش راضی است. می‌گوید «در قوم و خویش ما درس‌خواندنِ زنان و دختران معمول نبود. مادرم هم به همان لحاظ، سوادِ خط خوانی ندارد. با آن هم اما مشوق من بیشتر از هر کس دیگری مادرم بود. پدرم که بیشتر مصروف کارهای بیرون از خانه بود. این مادرم بود که می‌گفت باید درس بخوانم و داکتر شوم».

مقام هشتم کانکور ۱۴۰۰ افغانستان، با تمام رضایتی که از دوران قبل از طالبان دارد، از وضعیت فعلی ناراض است. می‌گوید با آمدن طالبان، ما به ۲۰ ‌سال پیش برگشه‌ایم. اکنون، دختران جوان اجازه‌ی مکتب‌رفتن، اجازه‌ی گشت‌وگذار و اجازه‌ی کارکردن ندارند.

علاوه بر آقای جامی و خانم سادات، دیگر مقام‌های این جمع ده‌ برتر نیز همچنان ناراض و ناراحت‌اند. از گذشته‌ی بد، از زحمات زیاد، و از آینده‌ی تاریک شاکی‌اند. مصطفا از بازماندگان انفجار کورس کوثر است. او با اخذ ۳۴۷ نمره، نهم‌نمره‌ی عمومی کانکور ۱۴۰۰ شد. مکتب را در همایون شهید دشت برچی تمام کرده است. در کورس کوثر دانش آمادگی کانکور خوانده است. او از بازماندگان انفجار کورس کوثر است. می‌گوید «روزی که کورس کوثر را منفجر کردند، من تصادفا دو دقیقه قبل از کورس بیرون شده بودم. من دو دقیقه با مرگ فاصله داشتم».

مصطفا از میان انفجار کورس کوثر زنده بیرون شده است تا نهم‌نمره‌ی کانکور افغانستان باشد. گاهی تا چهارده ساعت هم درس خوانده است تا از اولین‌ها باشد. اکنون اما با آمدن طالبان، او و تمام هم‌قطارانش پنج ماه است که از درس و دانشگاه محروم مانده‌اند. این درحالی است که طالبان به معارف و درس و دانشگاه، هر روز محدودیت‌های تازه‌تری وضع می‌کنند. به‌تازگی دستور داده‌اند مکاتبی که جواز درس زمستانی ندارند، بسته شوند.