در چشمبرهمزدنی ولایتهای هرات، بادغیس و غور بهگونهی کامل روز پنجشنبه، ۲۱ اسد بهدست طالبان سقوط کرد و دو روز قبل هم ولایت فراه به کنترل طالبان درآمد. مقامهای ارشد محلی، امنیتی، دفاعی و استخباراتی هرات با پیشروی طالبان به سمت مرکز شهر هرات، با شمار زیادی از موترهای رینجر و تانکهای هاموی از طریق سرک بایپس به قولاردوی ۲۰۷ ظفر عقبنشینی کرده بودند و این پایگاه نیز بهدست طالبان سقوط کرد. کمی قبلتر از آن میدانهوایی هرات نیز به کنترل طالبان درآمد.
عکسها و ویدیوهایی که در شبکههای اجتماعی به نشر رسیده نشان میدهد که طالبان کنترل ساختمانهای مقام ولایت، فرماندهی پولیس، ریاست امنیت ملی، زندان مرکزی هرات و لوای پنجم سرحدی را بهدست گرفتهاند.
در سراسیمگی سقوط شهر هرات بهدست طالبان، این گروه از تسلیمشدن مقامهای ارشد خبر دادند.
بر بنیاد اعلامیهی این گروه، محمد اسماعیلخان، فرمانده نیروهای مقاومت مردمی در هرات، عبدالرحمان، معین ارشد وزارت داخله، خیالنبی احمدزی، فرمانده قولاردو ۲۰۷ ظفر در غرب کشور، عبدالصبور قانع، والی هرات، حسیب صدیقی، رییس امنیت ملی با شمار زیادی از نیروهای دولتی و مقاومت مردمی با امارت اسلامی یکجا شدند.
برخی از جنگجویان گروه طالبان با محمد اسماعیلخان عکس سلفی نیز گرفتند. ویدیویی که از خانه محمد اسماعیلخان در هرات به نشر رسیده، نشان میدهد که شماری از جنگجویان طالبان در این خانه حضور دارند.
فرمانده مقاومت مردمی هرات در صحبت با خبرنگار وابسته به طالبان، همه طرفهای درگیر جنگ را به برقراری صلح و ختم جنگ دعوت میکند: «مردم در پهلوی یکدیگر زندگی مرفه داشته باشند. امیدوارم که تمام برادران فضای صلح برای ختم جنگ ایجاد کنند.»
پس از گسترش جنگ در هرات، محمد اسماعیلخان، رهبری نیروهای بسیج مردمی علیه طالب را بر عهده گرفت. او توانست شمار زیادی از هراتیان را در جنگ با طالبان در هرات بسیج کند، اما این بسیج جلو تحرک طالبان را نتوانست بگیرد.
محمد اسماعیلخان از چهرههای مطرح سیاسی در غرب افغانستان است. او فرماندهی جنگ علیه شوروی پیشین و همچنین حکومت کمونیستی را بر عهده داشته و بهعنوان والی هرات و وزیر انرژی و آب در دوران ریاستجمهوری حامد کرزی کار کرده است.
هرات چگونه سقوط کرد؟
گروه طالبان حملاتشان را در ولسوالیهای هرات شدت بخشیدند و به آسانی توانستند که کنترل ۱۷ ولسوالی هرات را بهدست بگیرند.
حکومت طی یک ماه گذشته در شهر هرات و بخشهای از ولسوالیهای انجیل و گذره کنترل داشت و رفته رفته طالبان به سمت شهر پیشروی داشتند.
برای دو هفته متوالی جنگ شدید در قسمتهای جنوب، غرب و شرق هرات بهشدت جریان داشت و شمار زیادی از خانوادهها نیز آواره شدهاند.
بارها هراتیان از سقوط شهر هرات بهدست طالبان هشدار داده بودند، اما به گفتهی هراتیان، حکومت مرکزی خطر سقوط هرات را جدی نگرفت.
روز پنجشنبه ۲۱ اسد نیروهای ارتش ملی و کماندو میدان هوایی شیندند هرات را ترک کردند. این میدان، یکی از بزرگترین میدانهای هوایی نظامی کشور است.
یک منبع معتبر محلی به روزنامه اطلاعات روز گفته بود که حدود ۸۰۰ نیروی دولتی بهشمول کماندوها، جهت تقویت کمربندهای امنیتی به شهر هرات میآیند: «این نیروها اگر به هرات بیایند، ما میتوانیم که طالب را شکست بدهیم و حتا گمرکهای اسلامقلعه و تورغندی را دوباره از طالبان بگیریم.»
خبر اعزام صدها نیروی تازه نفس در میان کاربران شبکههای اجتماعی مثل بمب ترکید و هراتیان امیدوار به عقبزدن طالبان شدند، اما بیخبر از اینکه این نیروها مقصد آمدنشان قولاردوی ۲۰۷ ظفر است، نه شهر هرات.
با وجود این، هراتیان، نیروهای دولتی و مقاومت مردمی در انتظار این نیروها بودند، تا هرات سقوط کرد.
نخستین روز زیر سایهی امارت
جنگجویان گروه طالبان در شهر هرات حضور گسترده دارند. برای برخی از هراتیان دیدار نزدیک از جنگجویان پرجاذبه است؛ چرا که برای اولینبار در طول عمرشان با این گروه مواجه شدهاند.
ساکنان هرات در حال عکس سلفی گرفتن با طالبان هستند و طالبان نیز با گرمی با مردم صحبت میکنند. احمد یکی از باشندگان هرات از ختم جنگ در شهر هرات خوشحال است: «دو هفته در منطقه کارته هرات جنگ شب و روز دوام داشت و ما خانه خود را ترک کردیم و حالا خوب است که جنگ ختم شده است.»
مردم در شهر حضور دارند و زنان نیز با پوشش چادری در شهر گشتوگذار کردهاند. این در حالی است که زنان هرات نگران تحمیل پوشش برقع از سوی طالبان بودهاند. اما ذبیحالله مجاهد، سخنگوی گروه طالبان به روزنامه اطلاعات روز میگوید که هیچ اجباری برای پوشیدن برقع از سوی زنان وجود ندارد، اما آنان باید حجاب مبتنی بر شریعت اسلامی را مراعات کنند.
گروه طالبان با نشر یک اعلامیه، از نیروهای دولتی و کارمندان دولتی خواستهاند که «اماننامه» دریافت کنند. گروه طالبان در ریاست حج و اوقاف هرات روند توزیع «اماننامه» را آغاز کردهاند و در روز نخست حضور هراتیان برای دریافت این برگه پررنگ بوده است.
در یک عکس دیده میشود که کامران علیزایی، رییس شورای ولایتی هرات از ریاست حج و اوقاف [محل توزیع اماننامه] بیرون میشود.
آقای علیزایی نیز به گروه طالبان تسلیم شد و پیشتر شمار زیادی از نمایندگان مردم هرات در شورای ولایتی نیز از هرات فرار کردهاند.
گروه طالبان چهره دو تن از هراتیان را به اتهام سرقت در هرات سیاه کردهاند و آنان را در شهر چرخاندند. این در حالی است که در شهر هرات آمار سرقتهای مسلحانه بلند بود. هراتیان از برخورد با سارقان استقبال میکنند.
از ترس حضور طالبان در هرات، رسانههای شینداری و دیداری هرات از عصر روز پنجشنبه تاکنون نشراتشان را متوقف کردهاند.
یک تن از مدیران رسانههای هرات به شرط افشانشدن هویتاش به روزنامه اطلاعات روز میگوید که آنان بهدلیل هجوم جنگجویان طالبان به رسانهها و همچنین جلوگیری از چور و چپاول تجهیزاتشان، نشرات را متوقف کرده است.
او امیدوار است که با تفاهم گروه طالبان و نرمش در رفتار این گروه در مقابل اهل رسانه بتواند، نشراتاش را از سر بگیرد.
در این میان، ذبیحالله مجاهد، سخنگوی گروه طالبان به روزنامه اطلاعات روز میگوید که آنان از فعالیت رسانههای آزاد حمایت میکنند و هیچ تهدیدی متوجه این رسانهها نیست.
هرات، پس از کابل پایتخت بیشترین شمار رسانههای آزاد را دارد. پیش از سقوط هرات بهدست طالبان بیش از ۲۰ رادیو و تلویزیون در این ولایت نشرات داشتند.
با همهی اینها، هرچند سقوط هرات باعث چور و چپاول جایدادها نشد، اما برخی از هراتیان از روزی میترسند که طالبان بر زندگیشان محدودیتهای شدید مانند نیمه دوم دهه ۹۰ میلادی وضع کنند.
هرچند طالبان تأکید دارند که نسبت به گذشته تغییر کردهاند و مانع آموزش و کار زنان نیز نمیشوند.
