عذری بدتر از گناه

بارها حکومت افغانستان از بازگشت دوباره زندانیان طالبان به میدان جنگ سخن گفته است. به‌تازگی سرور دانش معاون دوم رییس‌جمهوری گفته است که اکثر زندانیان رهاشده‌ی طالبان به میدان جنگ برگشته‌اند. آقای دانش از افزایش خشونت در کشور انتقاد کرده است. قبلا نیز مشاور امنیت ‌ملی رییس‌جمهور از برگشت زندانیان رهاشده‌ی طالبان به میدان جنگ سخن گفته بود. حکومت می‌گوید اسناد موثق در اختیار دارد که طالبان تعهدشکنی کرده و جنگ‌جویان این گروه به میدان جنگ برگشته‌اند. از آغاز روند رهایی زندانیان طالبان هیچ تضمینی برای برنگشتن زندانیان به میدان‌های جنگ وجود نداشت. بارها در این مورد نهادهای حقوق ‌بشری، رسانه‌ها و شهروندان افغانستان ابراز نگرانی کردند.

رهایی زندانیان طالبان برای حکومت افغانستان نیز ساده نبود. رهایی زندانیان طالبان بخشی از موافقت‌نامه‌ای بود که میان امریکا و طالبان زمستان سال گذشته امضا شد و دولت افغانستان باید به پیروی از آن پنج‌هزار زندانی را رها را می‌کرد و این مسأله‌ی بحث‌برانگیز پیش‌شرط رفتن به طرف مذاکرات بین‌الافغانی نیز بود. حکومت افغانستان در نهایت چاره جز تن دادن به آن را نداشت. اما مشکلی که حکومت آن‌را نادیده گرفت این بود که صدای نهادهای حقوق ‌بشری، جامعه‌مدنی و شهروندان را نشنید. همه خواستار اعلام فهرست زندانیان قبل از رهایی و روشن‌شدن جرایم‌شان بودند. اما حکومت به‌رغم فشار افکار عمومی و تقاضای مکرر نهادهای حقوق ‌بشری به دلایل نامعلومی این کار را نکرد. همچنان فراموش نکنیم که رهایی زندانیان طالبان از صلاحیت‌های حکومت افغانستان است.

بازگشت زندانیان طالبان در میدان جنگ اگر از یک طرف نتیجه‌ی تعهدشکنی این گروه است، از طرف دیگر، نتیجه‌ی ضمانت ضعیف حکومت نیز است. در آغاز روند رهایی زندانیان طالبان حکومت این تعهد را داده بود که زندانیان طالبان را در بدل «ضمانت کتبی» از بند رها می‌کند. حکومت به مردم اطمینان داده بود که رهبران طالبان «متعهد» شده‌اند تا از برگشت زندانیان رهاشده‌ی خود به میدان‌های جنگ جلوگیری کنند. درحالی‌که تجربه‌ی مکرر افغانستان از سال 2009 به این طرف نشان می‌دهد که آزادسازی زندانیان طالبان به تقویت جبهات جنگ طالبان می‌انجامد. زندانیان رهاشده پس از آزادی، به جبهات جنگ برمی‌گردندد و شورش و خشونت علیه مردم و حکومت افغانستان را از سر می‌گیرند. تاوان سنگین امروز تنها پیامد تعهدشکنی طالبان نیست، نتیجه‌ی ضمانت ضعیف، برخورد سیاسی رییس‌جمهور با مسأله رهایی زندانیان و خوش‌باروی حکومت نیز است. شکایت حکومت از وضعیت پیش‌آمده عذر بدتر از گناه است.

رهبران گروه طالبان نمی‌توانند بازگشت زندانیان رهاشده‌‌شان در میدان جنگ را انکار و از بار ملامت این تعهدشکنی آشکار شانه خالی کنند. تشدید درگیری در جبهات جنگ نشان می‌دهد که طالبان در پی جنگ با حکومت افغانستان است. در چنین اوضاع به‌نظر می‌رسد که گروه طالبان برخلاف آنچه در ظاهر به گفت‌و‌گوهای بین الافغانی و صلح علاقه نشان می‌دهد، میلی به گفت‌و‌گو با مردم و حکومت افغانستان ندارد. همچنین طالبان نتوانستند جلو بازگشت جنگ‌جویان‌شان به میدان‌های جنگ را بگیرند.

حالا رهایی زندانیان طالب برای حکومت افغانستان یک موضوع تمام‌‌شده و یک خطای بزرگی است که فرصتی برای جبران آن وجود ندارد. اما امریکا نیز مسئول این وضعیت است. زیرا آزادی پنج‌هزار زندانی طالب به‌شمول 400 زندانی خطرناک این گروه توافق ایالات متحده با گروه طالبان بود. این کار هم از نظر روانی و هم از نظر نظامی، روحیه طالبان را در میدان جنگ و مذاکره تقویت کرده است. امریکا بدون مد نظرگرفتن پیامد خطرناک این کار، حکومت افغانستان را زیر فشار گذاشت. و این فشار باعث شد که آزادی این زندانیان بدون برنامه‌ مشخصی برای ادغام دوباره‌ی آن‌ها به جامعه خصوصا زندانیان خطرناک که به خودی خود تهدیدی برای نظم و امنیت اجتماعی است و بدون ضمانت لازم صورت بگیرد. از این‌رو، در این خطای بزرگ امریکا نیز پاسخگو است.