حدود سه سال پیش از امروز پس از ماهها انتظار، دونالد ترمپ استراتژی تازه امریکا را در افغانستان اعلام کرد. در آن زمان این استراتژی با استقبال گسترده مواجه شد و بازگشت امید را هم برای حکومت افغانستان و هم برای شهروندان افغانستان نوید داد. استراتژی که ترمپ برای افغانستان داشت، نویدبخش بود؛ زیرا پیام اصلی آن پیروزی در جنگ افغانستان بود. روزی که ترمپ این استراتژی را از کنار گورستان نظامی آرلینگتون که محل دفن تعداد زیادی از دوهزار و ۴۰۰ سرباز امریکایی کشتهشده در جنگ افغانستان است، اعلام کرد، گفت برخلاف خواسته اولیهاش با خروج نظامیان امریکایی در افغانستان مخالف است. او در سخنانش نسبت به خروج عجولانه از افغانستان هشدار داد و گفت نمیخواهد اشتباه رهبران امریکا در خروج سریع و گسترده نظامیان ایالات متحده از عراق در زمان ریاستجمهوری باراک اوباما را تکرار کند. در آن زمان مهمترین چیزی که باعث دلگرمی شهروندان و حتا حکومت افغانستان شد، موضع امریکا در قبال پاکستان بود. آقای ترمپ به پاکستان هشدار داد که نمیخواهد در قبال حضور گروههایی مانند طالبان در پاکستان ساکت بماند.
انتظار همه این بود که استراتژی ترمپ تحول مثبت سیاسی و نظامی برای دولت و مردم افغانستان در پی داشته باشد. اما در طول حدود سه سال گذشته معادله بر عکس شد. نهتنها ترمپ سیاست خروج عجولانه را از افغانستان روی دست گرفت که در غیاب حکومت افغانستان مذاکرات مستقیم صلح با طالبان را شروع کرد. با طالبان توافقنامه صلح امضا کرد و تا یکقدیمی دعوت از رهبران طالبان در کمپ دوید پیش رفت. هشداری که به پاکستان داده بود نهتنها عملی نشد که نقش و جایگاه پاکستان در جنگ و صلح افغانستان پررنگتر از گذشته شد.
یک دلیل اینکه چرا ترمپ از خیر استراتژی نظامی سه سال پیش خود در افغانستان گذشت، سیاست دمدمیمزاج و متزلزل ترمپ است. این تغییر یک دلیل اصلی دیگر هم دارد: نقش ضعیف و ناکارآمد حکومت افغانستان. بهدلیل اختلاف سیاسی داخلی، رهبران حکومت ما نتوانستند از استراتژی ترمپ استفاده کند. سراسر حکومت وحدت ملی در اختلافهای کشندهی سیاسی گذشت. فرصتی که در آن زمان پیش آمده بود بینظیر بود. اما بهدلیل ضعف دیپلماسی این فرصت از دست رفت و جای خود را به بیاعتمادی عمیق داد. این هشدار را ترمپ در همان زمان که استراتژی نظامی خود را اعلام کرد، داده بود. او گفته بود: «تعهد ما نامحدود نیست و حمایت ما یک چک سفید امضاشده نیست.». اما حکومت افغانستان این هشدار را درک نکرد.
خوشبینی اینروزها در افغانستان از رویکارآمدن جو بایدن در امریکا، درست مشابه زمانی است که ترمپ استراتژی نظامی امریکا را در افغانستان اعلام کرده بود؛ با این تفاوت که سه سال پیش طالبان نه به اندازه امروز قدرت نظامی داشت و نه جایگاه سیاسی. مرور کارنامه آقای بایدن نشان میدهد که او افغانستان را از عینک پاکستان میبیند. برای چهلوششمین رییسجمهور امریکا به گفتهی خودش پاکستان پنجاه مرتبه مهمتر از افغانستان است و افغانستان یک کشور سهپاره و درستنشدنی است. روشنترین پیام این دیدگاه این است که همچنان برای امریکا افغانستان اولویت نیست. بنابراین، ترس این است که آقای بایدن نیز مدیریت جنگ و صلح افغانستان را از چشم پاکستان تعریف کند. در چنین وضعیتی دلخوشکردن تنها به تغییر قدرت در امریکا برای افغانستان بیشتر به سراب شبیه است و به معنای مسیر خطرناک و خونبار افغانستان است.
کاری که حکومت افغانستان باید روی دست بگیرد، در قدم اول تلاش برای بازسازی روابط با واشنگتن است. دو سال است که افغانستان در سطح دیپلماسی از طرف امریکا منزوی شده است. بهعنوان مثال حتا دیپلماتهای پایینرتبه امریکا از دیدن با مشاور امنیت رییسجمهور ابا میورزند. در سایر بخشها نیز سطح دیپلماسی در حد تعارف سیاسی است. بهدلیل همین کاستیها حکومت افغانستان نتوانست کاری کند که توجه و علاقه ترمپ را به آینده افغانستان جلب کند. برخلاف ترمپ بایدن سیاستمدار وابسته به دیپلماسی است. بنابراین، جای خالی دیپلماسی فعال افغانستان به معنای ادامه سیاست بیتفاوتی امریکا نسبت به افغانستان است. در قدم دوم، انسجام نیروهای سیاسی داخلی در افغانستان است. در طول چند سال گذشته، سیاست تکروانهی اشرف غنی و حذف نیروهای سیاسی دیگر در صحنه قدرت باعث گرمگرفتن جناحهای سیاسی داخلی با طالبان شد. رویکرد قومی قاطع و خللناپذیر رییسجمهور سبب شد جناحهای سیاسی که سالها با طالبان سرسختانه جنگیدند، به تعامل با این گروه بهعنوان بدترین گزینه برای توافق بر سر مشارکت سیاسی متنوع تن دهند. بنابراین، به همان میزان که پیروزشدن بایدن در انتخابات امریکا برای افغانستان فرصت بازبینی در روابط و جلب توجه امریکا نسبت به سرنوشت افغانستان است، میتواند خطر بزرگتری نیز متوجه افغانستان کند: اینکه در نتیجهی ضعف دیپلماسی و تشتت نیروهای سیاسی داخلی بایدنِ عاشق پاکستان و ناامید از افغانستان کاملا جنگ و صلح افغانستان را از عینک پاکستان تعریف کند.
