نخستین نشست مذاکرات صلح دولت افغانستان و طالبان دیروز برگزار شد. این روز از نظر بسیاری روز ماندگار در تاریخ سیاسی افغانستان است. بنبست مذاکرات مستقیم حکومت افغانستان و طالبان پس از ماهها فراز و فرود شکست و قرار است نمایندگان افغانستان و طالبان برای آینده سیاسی افغانستان سرنوشت تازه رقم بزنند. اگر مذاکرات پیروز شود، ممکن است بیش از 40 سال جنگ ویرانگر به پایان برسد. اگر مذاکرات شکست موفق نشود، روایت دو دهه دموکراسی و حکومتداری در افغانستان به به چالش جدی برمیخورد. فضای آغاز مذاکرات صلح دولت افغانستان و طالبان دیروز امیدوارکننده و صمیمانه بود. مهمترین مسأله مورد توافق میان تمام طرفها نزدیکی اشتراک نظر بر سر موفقیت مذاکرات و به نتیجهرسیدن تلاشهای صلح بود. همهی طرفها بر سر مذاکرات هدفمند تأکید داشتند.
یکی از واقعیتهای برجستهی نخستین نشست مذاکرات صلح دولت افغانستان و طالبان تأکیدهای بینالمللی بر سر پذیرش صلح، آتشبس و پذیرش دستآوردهای افغانستان در 19 سال گذشته بود. غیر از طالبان، تقریبا قریب به اتفاق نمایندگان طرفهای صلح و کشورهای که روز گذشته از راه دور و نزدیک سخنرانی کردند بر سر پذیرش حقوق بشر، حقوی زنان، حقوق اقلیتها و قربانیان جنگ در آینده سیاسی افغانستان تأکید کردند. این واقعیت نشاندهنده این است که گروه طالبان ناگزیر است واقعیت امروز افغانستان را بپذیرند. هنوز جهان صدای مردم افغانستان را میشنود و از خواستهی شهروندان افغانستان حمایت میکند. اکنون نوبت طالبان است که باید در مذاکرات حسن نیت نشان دهند. این گروه حتا پیش از مذاکرات امتیازها بسیار بزرگی را بهدست آوردهاند. آزادی پنج هزار زندانی طالب بهشمول 400 زندانی خطرناک پیش از مذاکرات بهایی بسیار سنگینی است که مردم افغانستان پرداختهاند.
شهروندان افغانستان منتظرند که اولین توافق در مذاکرات صلح خاموشی تفنگها و برقراری آتشبس باشد و اعضای هیأت حکومت افغانستان و طالبان هرچه زودتر آتشبس را به مردم خوشخبری دهند. پیش از این هرباری که از طالبان خواسته میشد به آتشبس تن دهند، میگفتند آتشبس یکی از موضوعات شامل آجندای گفتوگوهای قطر خواهد بود. متأسفانه در نشست دیروز موضع طالبان در مورد آتشبس گنگ بود. این گروه در پاسخ به خبرنگاران از مسأله آتشبس طفره میرفتند. این رویکرد طالبان میرساند که این گروه ارادهای برای ختم جنگ ندارد یا دستکم میخواهد کارت خشونت را همچنان حفظ کند.
گراف خشونتها در افغانستان همچنان بالا است. در روزی که جهان چشم به قطر دوخته بود و نمایندگان افغانستان و طالبان زیر یک سقف برای صلح نشسته بودند، میدان جنگ در افغانستان گرم بود. روزی که همهی جهان از صلح حرف میزدند، در افغانستان واقعیت عینی جنگ و خشونت بود. بنابراین، همزمانی جنگ و صلح منطقی نیست. دیر یا زود ادامه جنگ روند مذاکرات خدشهدار میکند. یکی از دلایل اصلی که مذاکرات ماهها به تأخیر افتاد مسأله خشونت بود.
امروز قرار است دو طرف گفتوگو آجندای مذاکرات را مشخص کنند. آنچه که مهم است عبور از آجندای شخصی در مذاکرات است. واقعیت دیگر این است که مرور بر روند صلح افغانستان نشان میدهد که حکومت افغانستان و طالبان آجندای شخصی دارند. ارگ از روند کنونی راضی نیست و منتظر است که سرنوشت انتخابات امریکا مشخص شود. طالبان نیز بهدلیل نگاه انتخاباتی امریکا به روند صلح افغانستان، امتیازهای بزرگی بهدست آوردهاند و این گروه فکر میکند امریکا را شکست داده و بهزودی افغانستان را ترک میکند. به همین دلیل حاضر نیست کوتاه بیاید و امتیازی در میز مذاکره به جانب مقابل قایل شود. با آجندای شخصی سرنوشت مذاکرات محتوم به شکست است. بنابراین، مذاکرات صلح باید بر مبنای مجموعهای از پیشفرضهای اساسی، محورهای اصولی و چارچوبهای بنیادین باشد. نباید این فرصت تاریخی از دست برود.
در نشست روز گذشته وزرای کشورهای ایران، روسیه، عربستان و امارات سخنرانی نکردند. این کشورها تأثیر مستقیم بر وضعیت جنگ و صلح افغانستان دارند. نگرانی این است که عدم حضور این کشورها به معنای مخالفت یا نارضایتیشان با روند گفتوگوهای صلح افغانستان نباشد. غیبت اجماع منطقهای در روند صلح افغانستان میتواند تهدیدی بزرگی برای شکست مذاکرات تلقی شود. سهم کشورهای تأثیرگذار بر روندهای امنیتی، سیاسی و اقتصادی بر افغانستان مهم و اساسی است.
