روزانه جبهههای جنگ داغ است و در کنار نظامیان، غیرنظامیان نیز قربانی خشونتهایند. بهدلیل خشونتهای روزافزون و بنبست در رهایی زندانیان تقریبا امیدی به رسیدن به صلح از دست رفته است. طالبان برای اینکه حکومت افغانستان را تحت فشار قرار دهند، بر شدت حملات خود افزودهاند. روزی نیست که جنگجویان طالب بر مواضع نیروهای امنیتی افغانستان دست به حمله نزنند. حملاتی که اغلب مرگبار بوده است. افزایش ماینهای کنارجادهای مرگبار شاهد دیگری بر اعمال فشار طالبان بر حکومت افغانستان از طریق خشونت و جنگ است. حکومت افغانستان نیز در روزهای اخیر به نظر میرسد صبرش را از دست داده و در واکنش به حملات طالبان سیاست جنگ تهاجمی را در پیش گرفته است. در روزهای اخیر نیروهای امنیتی افغانستان مواضع طالبان را هدف حملات هوایی قرار داده است که اغلب برای طالبان مرگبار بودهاند. سه روز پیش نیروهای امنیتی افغانستان در هرات یک گردهمایی طالبان را هدف حملهی هوایی قرار دادند که براساس گزارشهای رسمی در این حمله تلفات زیادی به طالبان وارد شده است. یا در حمله مشابه دیگر نیروهای امنیتی افغانستان در ولایت ننگرهار در شرق کشور، ۳۱ نفر از افراد طالبان از جمله ۱۳ پاکستانی کشته شدند. این تحولات در جبهات جنگ بهطور آشکار به معنای بیاعتمادی در روند صلح و رویآوردن به سیاست فشار بر طرف مقابل از طریق خشونت است.
خشونتهای روزافزون، دوام بیاعتمادی و کوتاهنیامدن طالبان و حکومت افغانستان بر سر رهایی 592 زندانی طالب، مذاکرات بینالافغانی را با دشواری مواجه کرده است. درحالیکه اگر اراده برای صلح وجود میداشت این گرهی نیست که باز نشود. دو راه حل میتواند این بنبست را بشکند؛ اول، طالبان فهرست بدیل ارائه کنند. هزاران زندانی طالب در زندانهای حکومت افغانستان بهسر میبرند و پیشکش یک فهرست تازه برای طالبان کار دشواری نیست. دوم، ملاحظهای که روی پرونده حدود 600 زندانی طالب وجود دارد باید با حضور طرف ثالث بررسی شود. اگر واقعا افرادی که در پروندهی آنها ملاحظه وجود دارد، دارای جرایم سنگین باشند، ادعای حقوق بشری و حقالعبدی بر علیه آنها وجود داشته باشد، رهایی این افراد نادرست و خواست باطل است. اصرار بر این کار به معنای این است که گروه طالبان در روند صلح انعطافپذیری ندارد و در پی رسیدن به هدف خود به هر قیمتی است. این نوع برخورد با اصول هر نوع مذاکراتی منافات دارد. اگر امروز طالبان حاضر نیستند در خواستههای خود کوچکترین تغییری را بپذیرند، چه ضمانتی وجود دارد که طالبان فردا در میز مذاکره به بدهوبستان تن دهند. اما اگر ادعای طالبان درست و این افراد زندانیان عادی باشند، ارگ نباید روند صلح را که یک مساله ملی است، وارد آجندای سیاسی شخصی کند.
واقعیت این است که هم طالبان و هم ارگ به دنبال آغاز مذاکرات صلح بینالافغانی نیستند. هر دو طرف بهنحوی به دنبال وقتکشی و منتظر روشنشدن نتیجه انتخابات امریکا است. شیرازه صلحی که تا کنون ریشه گرفته زیاد به میل آقای غنی نبوده است. به همین منظور همواره در مقاطع مختلف ارگ در برابر نقشه امریکا سنگاندازی و روایت دیگری از صلح ارائه کرده است. روندی که تا اینجا رسیده با فشار امریکا بوده است. در طرف دیگر، طالبان نیز بهرغم اینکه از روند کنونی صلح به آب و نان زیادی دست یافتهاند و از یک گروه صرف نظامی به یک گروه سیاسی که اکنون قدرت نظامی قابل توجهی دارد ارتقا کرده است و به لطف مذاکرات شتابزده و رفتار عجولانه امریکا برای خروج از افغانستان، طالب امروز در افکار عمومی جامعه بینالمللی دارای جایگاه است و از یک گروه منزوی بیرون شده است. این مسأله باعث شده است که طالبان فکر کنند امریکا خیلی زود از افغانستان خارج میشود و در این صورت این گروه میتواند با قدرت نظامی در افغانستان حاکم شود. پس نیازی نمیبینند در میز مذاکره امتیاز زیادی به طرف مقابل بدهد.
اکنون امریکا بیش از هر کسی دیگری نگران دستآوردهای این کشور در روند صلح است. این نگرانی در سخنان اخیر زلمی خلیلزاد بهوضوح قابل دید است. آقای خلیلزاد در واکنش به حمله حکومت افغانستان به مواضع طالبان در هرات گفته است که «گورهای بیشتر باعث پیشرفت مذاکرات صلح نمیشود.» اما مقصر این وضعیت امریکا نیز است. این کشور نباید روند صلح افغانستان را وارد مسائل انتخاباتی خود میکرد. آقای ترمپ با سادهسازی جنگی که اکنون دو دهه است امریکا را درگیر کرده و بهعنوان طولانیترین جنگ بیرونمرزی امریکا خوانده میشود، در پی این بود که در افغانستان صلح برقرار کند و این را بهعنوان یک کارت به رایدهندگان امریکا بفروشد. اما پیامد این نوع نگاه به یک جنگ پیچیده در افغانستان به قدرتمندشدن سیاسی-نظامی طالبان منجر شد و در امریکا نیز ممکن است باعث شکست آقای ترمپ شود. زیرا سیاستهای آقای ترمپ به گروهی که دستش در خون هزاران سرباز امریکایی در افغانستان آلوده است، قدرت و جان تازه بخشیده است. راه حل این است که مسأله صلح افغانستان از آجندای انتخاباتی امریکا بیرون شود.
