اطلاعات روز: افغانستان کې د ملګرو ملتونو سازمان سیاسي دفتر (یوناما) په دې هېواد کې د فساد پر وړاندې د افغان حکومت مبارزه ستایلې، خو سپارښتنه یې کړې چې د روانو هڅو ډېرول اړین دي.
یوناما د فساد پرضد خپل پنځم کلنی راپور چې عنوان یې «د فساد پر وړاندې د افغانستان مبارزه، روڼتیا، امانتداري او حساب ورکولو ته وده ورکوي» دی، نن (چهارشنبه، ۱۳ د زمري) خپور کړ.
دغه راپور موندلې چې افغانستان د فساد پر ضد د حقوقي او بنسټیزو چوکاټونو د رامنځته کولو په برخه کې «مثبت» ګامونه پورته کړي، خو په وینا یې چې لا هم ګڼې نیمګړتیاوې لکه د روڼتیا او حساب ورکولو د لا ډیرولو اړتیا پرځای پاته ده .
دې راپور تر پوښښ لاندې دورې په جریان کې، د ۲۰۲۰ کال له جنورۍ څخه د ۲۰۲۱ کال تر مې پورې، حکومت د فساد ضد سمونونو ملاتړ ته دوام ورکړی.
راپور کې راغلي چې د کویډ۱۹ وبا ناوړه اغیزو، د سولې روانو خبرو اترو او د نړیوالو ځواکونو د وتلو له اعلان وروسته د تاوتریخوالي زیاتیدو، د اصلاحاتو سرعت ورو کړی دی .
د یوناما دغه راپور فساد پر وړاندې د ملګرو ملتونو له کنوانسیون سره سم د ۲۰۲۰ کال په نوامبر میاشت کې د فساد ضد کمیسیون د جوړیدو په ګډون مثبتې پرمختیاوې تاییدوي.
د دې راپور په اړه د یوناما خپره کړې اعلامیه وایي: «دغه ډول اداره د فساد پروړاندې اصلاحاتو ته د ودې ورکولو وړتیا لري، په دې شرط چې خپلواکي یې ډاډمنه او د دې وړتیا ولري چې خپلې دندې په بشپړ ډول ترسره کړي.»
دغه راپور همدارنګه تر پوښښ لاندې موده کې د افشاکوونکو د خوندیتوب لپاره د نویو قوانینو تصویب ته اشاره کړې چې په اغیزمن ډول عملي کیدل به یې له فساد سره مبارز پیاوړ ې کړي. دغه راپور همدارنګه د دوسیو د شمیر زیاتوالی تاییدوي چې له فساد سره د مبارزې د ځانګړې محکمې (له اداري فساد سره د مبارزي عدلي او قضایي مرکز) له خوا ورته رسیدنه شوې او همدا ډول د ځواب ورکونې په برخه کې د سترې محکمې مهم رول تاییدوي چې د فساد اړوند جرمونه یې کم کړي دي.
دغه راپور د قانون د عملي کولو د ظرفیتونو د زیاتولو وړاندیز کوي چې د فساد په برخه کې جرمونه کشف او تورن ترسره کوونکي یې د هغوی موقف ته له کتو پرته ونیسي.
د یوناما اعلامیه د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړې استازې دیبرا لاینز له قوله کاږي: «له فساد سره اغیزمنه مبارزه د دولت د مشروعیت له زیاتیدو، سوکالۍ او ټیکاو سره مله ده.»
اعلامیه دغه راز وایي: «کله چې په حقوقي او بنسټیز چوکاټ کې پرمختګ رامنځ ته کیږي، په مشخص ډول د څارنې او ارزونې د میکانیزمونو د پیاوړتیا، د عامه بودیجې د تنظیم، د عوایدو د مدیریت، د روڼتیا د زیاتوالي، ریښتینولی او له مجازاتو د نه خوندیتوب په برخه کې باید دوامداره هڅې زیاتې شي.»
یوناما په دې اعلامیه کې ویلي، دوی تیار دي چې له فساد سره په مبارزه کې د اصلاحاتو د رامنځته کولو لپاره له افغانستان څخه ملاتړ ته دوام ورکړي چې پاتې ننګونو ته هم رسیدنه وشي.
دغه راپور همداراز وایي، د دې وخت را رسیدلی چې له فساد سره د مبارزې په برخه کې د اصلاحاتو د اغیزو ارزونه وشي او د څارنې او ارزونې د میکانیزمونو د پیاوړتیا په مټ په اغیزمن ډول د پاتې تشو د ډکولو ګټورې او ریښتینې هڅې زیاتې شي.
فساد سره مبارزه کې د رسنیو او مدني ټولنو رول
افغانستان کې د ملګرو ملتونو سازمان سیاسي دفتر یا یوناما په خپل دې راپور کې فساد سره د مبارزې برخه کې د رسنیو او مدني ټولنې رول مهم یاد کړی دی.
د یوناما اعلامیه وایي، د فساد په افشا کولو او د روڼتیا په لوړولو کې د رسنیو او مدني ټولنو مهم رول ته په پام سره، دغه رپوټ سپارښتنه کوي چې له فساد سره د مبارزې په برخه کې دې دخیل بنسټونه د رسنیو او مدني ټولنو ښکیلتیا او ملاتړ ته دوام ورکړي. دغه راپور همدارنګه دولت هڅوي چې پرخبریالانو د بریدونو زیاتیدو ته په پام سره دې له رسنیو ساتنه وکړي.
دغه راپور په پای کې ټول افغانان هڅوي، چې په اغیزمن ډول پر فساد د لاسبري کیدو لپاره دې د زړه له تله پراخو هڅو ته ژمن او د فساد اصلي جرړې دې وباسي.
د یونا اعلامیه لیکي: «یوناما تیاره ده چې په دغه برخه کې خپل ملاتړ ته دوام ورکړي. ملګري ملتونه ژمن دي چې د اداري فساد پر وړاندې د ملګرو ملتونو د کنوانسیون د مکلفیتونو د لا ښه عملي کیدو په برخه کې له افغانستان څخه ملاتړ وکړي. افغانستان دغه کنوانسیون په ۲۰۰۸ کال کې تصویب کړ. د اداري فساد پر وړاندې د ملګرو ملتونو کنوانسیون په نړۍ کې له فساد سره د مبارزې په برخه کې یوازینۍ الزامي قانوني وسیله ده.»
یاده اعلامیه وایي، د دغه کنوانسیون هراړخیز چلند او د هغه د ډیرو احکامو الزامي بڼې، یوې نړیوالې ستونزې ته د جامع ځواب موندلو لپاره د یوازینۍ وسیلې په توګه مطرح کړی. د ملګرو ملتونو ډیری غړي هیوادونه د دغه کنوانسیون غړیتوب لري.
