خبریال: عباس عارفي
ژباړن: بهادرخان رحماني
روسیې له افغان حکومت، سیاسي رهبرانو او د طالبانو ډلې مشرانو ته بلنه کړې چې مسکو کې د افغانستان سولې په اړه جوېدونکې غونډه کې ګډون وکړي. له دې سره چې طالبانو په دې غونډه کې د ګډون او نه ګډون څه نه دي ویلي، خو د افغانستان حکومت په دې ناسته کې د ګډون اعلان کړی دی. د ملي امنیت شورا سلاکار حمدالله محب د شنبې په ورځ (۲۲ام د کب) یوې خبري ناستې ته وویلې چې بهرنیو چارو وزارت او د ملي پخلاینې عالي شورا په دې کار کوي چې په دې ناسته کې د نورو هېوادونو او طالبانو د ګډون کوونکي پلاوي کچه جوته کړي. محب ویلي دغې کچې ته په کتو به خپل پلاوی وټاکي. په همدې حال کې د روسیې بهرنیو چارو وزارت پر ټوېټر لیکلي چې دغه ناسته به د مارچ په ۱۸مه وشي چې په کې به د امریکا متحده ایالاتو، چین او پاکستان هېوادونو استازي ګډون وکړي. دا ناسته به د پرمختللې ترویکا میکانېزم ډلې پنځمه ناسته وي.
تېر کال هم روسیه د افغانستان حکومت په غیاب کې د افغان سیاسي رهبرانو او طالب مشرانو کوربه و. د سیمې سیاسي خوځښتونو او په ځانګړي ډول د افغانستان جنګ او سوله کې د روسیې فعاله رول ته په کتو، د دوحې پروسه کې د دې قدرت رول کمرنګه و او د بین الافغاني خبرو اترو پرانستغونډه کې د دې هېواد استازی نه و. اوس چې د امریکا نوي دولت پرېکړه کړې چې د افغانستان ګاونډیانو په ځانګړي ډول ایران او روسیې ته هم فرصت ورکړي چې افغان سوله کې برخه واخلي، د روسیې په ګډون ایا د سیمې هېوادونه د افغان سولې لړۍ له څنډې متن ته راځي؟ راتلونکې ناسته څه ارزښت لري؟
د کار غوټه د روسیې او ایران په لاس
لیکوال او شنونکی تابش فروغ اطلاعات روز ورځپاڼې سره خبرو کې وایي، روسیه د افغانستان په جنګ او سوله کې په خپلې اغېز اچونې برلاسې ده، خو د یو سیمه ییز ځواک په توګه د روسیې جیوپولیټیکي ګټې دا ایجابوي چې د سیمې سیاسي قضیو کې په خپله دخیل وي: «د مسکو ناسته که فرض کړئ کوم کارنده ارزښت و نه لري، سمبولیک اهمیت لري. مسکو په دې هڅه کې دی چې د بایډن ادارې ته وښیي چې سپینه ماڼۍ نه شی کولی د افغانستان قضیې په اړه د روسیې له ګډون او رایې پرته یوازې پرېکړه وکړي. امریکایان هم په سیمه کې د روسیې د شتون له ارزښته پوهیږي. له دې امله حاضر نه دي چې مسکو کې د سولې خبرو اترو سره مخالفت وکړي.»
ښاغلي تابش نړیوال جیوپولیټیک نظم ته په نغوتې، باوري دی چې د امریکا ملي امنیت سیاست جوړوونکي د افغانستان قضیې او د ایران ډیپلوماسۍ کې د روسیې همکاري مهمه ده: «دا دوه برخې که څه هم د جیوپولیټیک له نظره یو شان ارزښت لري، خو د دې دوو بریالیتوب او ناکامي، په یو ډول سره غوټه خوړلې. د افغان سولې په اړه د امریکا او روسیې بریالۍ ډیپلوماسي کولی شي چې د کار غوټه پرانیزي او د امریکا او ایران بندون هم مات کړي.»
لیکوال او د افغانستان شنونکو شبکه کې څېړونکی علي عادلي اطلاعات روز ته وایي، روسیه له امریکا سره په زیاتو برخو کې ورته دریځ لري. له هغې ډلې دا چې د افغانستان اوسنی حکومت باید خپل ځای یوې انتقالي ادارې یا لنډمهاله ادارې ته ورکړي: «تر هغې ځایه چې زه پوهېږم، روسیه هم د امریکا نوې طرحې په څېر یو نارسمي طرحه لري چې ښایي راتلونکې ناسته کې یې ګډونوال ته ورکړي. خو د مسکو دا پلټفورم نه شي کولی چې د دوحې لړۍ ځای یا د امریکا د نوې طرحې پر بنسټ په ترکیه او یا کوم بل هېواد کې پیلېدونکې لړۍ ځای ونیسي.»
د اتلانتیک شورا کې ستر څېړونکی او بلجیم کې د افغانستان سفیر عمد صمد اطلاعات روز سره خبرو کې په دې باور دی چې د افغانستان په اړه روسیه په دریو کچو کې عمده لوبغاړی شمېرل کیږي: «سیمه ییزه کچه، لویو قدرتونو سره سیالي او د ملګرو ملتونو سازمان چوکاټ او د امنیت شورا دایمي غړيتوب کې.» د ښاغلي صمد په وینا، افغانستان کې د پخواني شوروي ناندریزه تاریخچې سربېره، روسیه امنیتي، اقتصادي او تاریخي ګټې هم نظر کې لري: «په تېرو لسو کلونو کې د روسیې رول ډېر شوی دی او اوس د امریکا نوې ادارې، چین او پاکستان سره په همغږۍ او دغه راز د طالبانو مشرانو او د کابل سیاسي مشرانو اړیکو سره کولی شي د سولې پروسه کې ګټور تمام شي.»
د روسیې او طالبانو په ګټو ورټولې اړیکې
وروستیو کلونو کې روسیه تل تورنه شوې چې د افغانستان جګړه کې د طالبانو ډلې سره مالي مرسته کوي. له دې تورونو سره هم مهاله، طالبان چې هر کله د سولې پروسه کې امریکایانو سره په ستونزه کې راغلي، مسکو ته یې سفر کړی. له دې سره، عمر صمد وایي، چې له طالبانو د روسیې ملاتړ او اړیکې نه شي کولی چې له یو حده زیات پرمختیا وکړي، ځکه چې سیاسي او فکري خنډونه شتون لري: «په دې سره روسیه دې حقیقت ته رسېدلې چې ګټې یې دا ایجابوي څو د افغانستان شمالي پولو کې پرتو ټولو نفوذي افغان خواوو سره اړیکې ولري، څو د ترورېزم، افراطیت او نشه یي توکو مخه ونیسي. د داعش ګواښ ښکاره کېدو سره، طالبان هم له دې فرصته په خپله ګټه اخلي.»
د افغان سول پروسه له بېلابېلو اړخونو روسیې لپاره مهمه او ارزښتمنده ده، ځکه چې دا هېواد تل افغانستان سره د منځنۍ اسیا د پولې درلودو له امله اندېښمنه ده. د یو اسلامي نوې بنسټپاله ډلې په توګه واک ته د طالبانو راتګ، د منځنۍ اسیا هېوادونو سرحدي سیمو کې د اسلامي بنسټپالنې پرمختیا په مانا هم ده. له هغې سره چې روسیه افغانستان کې د طالبانو ډلې ملاتړ کوي، خو په رسمي توګه واک ته رسېدو لپاره د دې ډلې سره مخالف دي؛ هغه مسله چې طالبان هم پرې پوهیږي.
ښاغلي تابش په دې اړه باور لري چې طالبان مسکو سره د ښو اړیکو جوړولو پسې دي، څو کرملېن په دې باوري کړي چې طالبان د منځنۍ اسیا هېوادونو کې د روسیې امنیتي نظم فرضي کرښو ته کوم ګواښ نه دی: «روسیه اوس په یو ډول د امریکا متحده شوې. په دې برخه کې له بده مرغه چې د طالبان ترهګره ډله ګټه وړي. د ترهګرو له تور نوملړه د طالب رهبرانو نوم وتنه کې، د ملګرو ملتونو امنیت شورا دایمي غړي په توګه د روسیې رایه مهمه دی.»
