برای جلوگیری از شیوع ویروس کرونا و پیشگیری از ورود به گردش اجتماعی نیاز است که همه بسیج شوند: مردم، حکومت، رسانهها و دیگر نهادهای اجتماعی. بهنظر میرسد روزبهروز ویروس کرونا به خطر جدی در افغانستان تبدیل میشود. وزارت صحت اعلام کرده که با ثبت پنج مورد مثبت تازهی دیگر از ویروس کرونا، واقعات مثبت این بیماری به ۱۶ مورد رسیده است. با اینکه کرونا یک واقعیت غیر قابل انکار است، اما هنوز جدی گرفته نشده است. تا حالا برنامههای حکومت ابتدایی بوده، مردم خطر کرونا را دستکم گرفته و رسانهها نیز نتوانسته با شایعات بهصورت درست مبارزه کند. بحث پیرامون کرونا در افغانستان بیشتر بر محور شایعه میچرخد تا واقعیتهای علمی و تجربهشده. به این معنا که شایعه در مورد کرونا باعث شده است که این خطر دستکم گرفته شود.
بسیاری از مردم هنوز باور ندارند که ویروس کرونا خطرناک است. مردم بهرغم ممنوعیت دولت هنوز به برپایی تجمعات و دورهمی میپردازند. اقدامات پیشگیرانه و توصیههای صحی بهندرت رعایت میشود. این وضعیت ناشی از دو چیز است: از یک طرف مردم درگیر باورهاییاند که هیچ مبنای علمی ندارد. بهعنوان نمونه برخیها معتقدند که مسلمانان به ویروس کرونا گرفتار نمیشوند و از این دست باورها. از طرف دیگر، بسیاری از مردم هنوز از خطر جدی ویروس کرونا آگاهی ندارند؛ حتا مصابشدن به این بیماری را نوعی شرم اجتماعی تلقی میکنند. تا وقتی رویکرد مردم در مورد یک خطر واقعی اینطوری باشد، احتمال اینکه ویروس کرونا وارد گردش اجتماعی شود، بسیار زیاد است. مردم یا از سر ناگزیری و یا هم ناآگاهی تا هنوز این ویروس را جدی نگرفتهاند. آگاهی مردم افغانستان در مورد مسایل بهداشتی متأسفانه ضعیف است یا در بسیار از نقاط کشور مردم به ابتداییترین نیازهای صحی دسترسی ندارند. دسترسی به نیازهای صحی و توجه به توصیههای بهداشتی از یک طرف اضطراب و استرس را در میان مردم کنترل میکند و از طرف دیگر تا حدی از خطر احتمالی دور نگه میدارند.
اقدامات حکومت تا حالا ناامیدکننده نبوده، اما کافی هم نبوده است. نیاز است که حکومت گامهای عملی و بزرگتری بردارد. از نگرانیهای وزرات صحت عامه پیداست که افغانستان با خطر جدی مواجه است. روزانه هزاران نفر از مرز ایران وارد خاک افغانستان میشود. تمامی افرادی که تا حالا گرفتار این بیماری شده، کسانیاند که از ایران برگشتهاند. در هفتهی گذشته دهها هزار نفر از ایران برگشتهاند. غربالگری در مرز نیز بسیار ساده و پیشپاافتاده است. برای همین نمایندگان مجلس در نشست دیروز خود گفتند آمار کم مبتلایان «دروغ» است. پیشبینی میشود افرادی بیشتری به ویروس کرونا مصاب باشند، اما سیستم صحی کشور قادر به ردیابی یا شناخت آنها نباشد. افغانستان در جمع کشورهای بهشدت دارای نظام بهداشتی ضعیف است؛ نه امکاناتی زیادی در اختیار دارد و نه هم توان چندانی که بتواند با این ویروس مقابله کند. باید اعتراف کنیم که سیستم صحی کشور ما قادر به جداکردن بیماران و ردیابی کسانی که با بیماران تماس داشتهاند، نیست. این وضعیت وقوع یک فاجعه را حتمی میکند.
مبارزه با ویروس کرونا باید در اولویت کارهای حکومت قرار بگیرد. برای روزهای دشوارتر از همین حالا منابع مالی بیشتری فراهم شود. کشورها و سازمانهای بینالمللی برای مبارزه با این ویروس در تمام جهان منابع مالی را اختصاص دادهاند. افغانستان باید قادر باشند منابع بیشتری از این کمکها را جذب کند. در داخل نیز نیاز است که اقدامات بیشتری روی دست گرفته شود. تا حالا حکومت برگزاری تجمات و گردهمایی را محدود کرده و مکاتب و دانشگاهها به تعطیلی رفته است. نیاز است برخی از ادارههای دولتی که در آن تجمع مردم بیشتر است، محدود شود. وضعیتی که در برخی از ادارات حاکم است، بی هیچ شکی خطر ابتلا به ویروس کرونا را چندبرابر میکند. بهطور نمونه در اداره ثبت و احوال نفوس و ریاست پاسپورت روزانه هزاران نفر بدون هیچ تدابیر محافظتی و در فضای بسته و نزدیک به هم تجمع میکنند.
روزانه صدها هزاران مهاجر افغان بهصورت سیلآسا وارد کشور میشوند. این وضعیت بدون شک خطر ویروس کرونا در افغانستان را بالا میبرد. درست که ایران مهاجران را اخراج میکند یا مردم بهطور داوطلبانه به کشور برمیگردند و افغانستان گریزی ندارد که ورودیهای غربی کشور را ببندد، اما به این معنا نیست اجازه داده شود افراد برگشتکننده از ایران بدون هیچ محدودیتی در جامعه ادغام شود. گزارشهای تکاندهنده وجود دارد که این افراد بدون هیچ محدودیتی در همهجا در گردشاند. اگر از بستن مرزها ناتوانیم، باید در این سوی مرز وضعیت مدیریت شود. بدون شک هزینهی اینکار بسیار کمتر از چیزی است که فردا کرونا در افغانستان تبدیل به اپیدمی شود.
