ظاهرا مذاکرات صلح واشنگتن با طالبان دوباره از سر گرفته شده است. نشانههای آن دیده میشود. تبادلهی زندانیان نخستین مرحلهی آن بود. بهتازگی رییسجمهور امریکا گفته است که در تلاش یک توافق تازه با طالبان است. گفته میشود زلمی خلیلزاد با نمایندگان طالبان در قطر دیدار کرده است. اینها نشانههای آغاز دوباره گفتوگوها است. این دیدارها حدود سه ماه پس از برهمزدن توافق قریبالوقوع واشنگتن با طالبان صورت میگیرد. در روزهای پیش محمداشرف غنی، رییسجمهور با دونالد ترمپ گفتوگوی تلفنی کردند و محور صحبتهای دوطرف گفتوگوهای صلح افغانستان بوده است. مجموع این تحولات نشان از آغاز دوباره گفتوگوهای صلح دارد.
سه ماه پیش امریکا گفتوگو با طالبان را متوقف و توافقنامهی نهایی را امضا نکرد. گروه طالبان به این دیدگاه رسیده بود که کشتن مردم کار درستی است و از این طریق در میز چانهزنی، قدرت بیشتر کسب میکند تا از موضع قدرت مذاکره کنند. به همین دلیل بیمهابا به کشتن مردم و ادامهی جنگ اصرار داشت. به عبارت دیگر، در مدتی که مذاکرات صلح واشنگتن با طالبان جریان داشت، خشونتها نیز در سراسر کشور ادامه داشت. سازمان ملل در آخرین گزارش خود از وضعیت غیرنظامیان در افغانستان گفته با افزایش تلاشها برای صلح، درگیریها نیز افزایش یافته است که عامل اصلی افزایش تلفات غیرنظامیان عناصر ضددولتی بودهاند. به همین دلیل توقف دور قبلی مذاکرات کاری درست و بهموقع بود. این کار آبی سردی بود بر روی دست طالبان که قصد داشت از راه خشونت بر مردم افغانستان حکومت کند.
ارگ در اعلامیهای که بهخاطر گفتوگوی تلفنی غنی با همتای آمریکاییاش منتشر کرده، گفته است که در این گفتوگو ترامپ «بر حتمیبودن آتشبس» بهعنوان پیششرط برای صلح تأکید کرده است. همچنین در این اعلامیه آمده برای اینکه روند صلح به موفقیت برسد، شاملشدن نمایندگان حکومت افغانستان در آن حتمی است. اگر این خبر درست باشد، بهنظر میرسد دو نقص اصلی که در مذاکرات قبلی وجود داشت، اینبار برطرف شود؛ یکی حضور دولت افغانستان و دوم کاهش خشونتها. طالبان دور پیش حاضر نشدند با حکومت افغانستان بهعنوان یک طرف معادله بنشینند یا دستکم حکومت افغانستان را بهعنوان یک طرف معادله بپذیرند. به عبارت دیگر، گروه طالبان هرگز قبول نکرد که راه توافق با واشنگتن از طریق یک روند هماهنگ با دولت افغانستان عبور کند. برعکس، این گروه چندین بار از دیدار با دولت افغانستان امتناع کرد. نتیجهی وضعیت چنان شد که طالبان طرف اصلی مذاکرات با واشنگتن قرار گیرد. در سوی دیگر، ضعف و اختلافات داخلی حکومت افغانستان باعث شد که مردم و دولت افغانستان بهعنوان یک طرف اصلی و حق به جانب، تجرید و به حاشیه رانده شود و این وضعیت بیش از پیش به نفع طالبان تمام شد.
اکنون شواهد نشان میدهد که مذاکرات صلح دوباره قرار است آغاز شود و در این دور برای اینکه روند صلح در افغانستان موثر و مطلوب باشد، باید گامهای حسابشدهتری برداشته شود. کاهش خشونت و ایجاد آتشبس برای مذاکرات سیاسی باید اولین پیششرط باشد و برای این کار اعتمادسازی و پابندی به تعهدات لازم است. نباید تجربه ناکام گفتوگوهای بینالافغانی در دوحه تکرار شود که در آن توافق شد غیرنظامیان و اماکن عمومی از تیررس جنگ دور باشد، اما در عمل گروه طالبان بارها آن را زیر پا گذاشت. در ضمن غیبت حکومت افغانستان در مذاکرات صلح، نه به نفع مردم افغانستان است و نه به نفع حکومت امریکا؛ تنها طرفی که از آن سود میبرد، گروه طالبان است. البته نقش دولت افغانستان و جناحهای سیاسی داخلی نیز در این فرایند مهم است. یک بار در گذشته بهدلیل اختلافهای داخلی تجرید و به حاشیه رفتیم و اکنون مهمترین درسی که باید آموخته باشیم پرهیز از اختلافات داخلی است.
