نشانههایی از بحرانیشدن وضعیت و تنش بر سر نتیجهی انتخابات نمایان شده است. کمیسیون انتخابات متأسفانه نتوانسته وضعیت را درست مدیریت کند. تأخیر در کارها و توجیه مشکلات پشتپردهی سیاسی و فروکاست آن به مشکلات فنی باعث شده است که اشراف کمیسیون انتخابات بر کارها سقوط کند و تیمهای انتخاباتی جرأت قضاوت پیدا کرده و در مورد درستی و نادرستی کار کمیسیون حکم صادر کند. این وضعیت به معنای رفتن بهسوی تکرار تجربهی تلخ 2014 است. راه کمیسیون روشن است: عمل به قانون و طرزالعملهای انتخاباتی. قانون و طرزالعمل انتخابات تنها به آرایی اعتبار داده است که بیومتریک شده باشد. اکنون نیز فقط رجوع به قانون و طرزالعملهای انتخاباتی تنها راه است. کمیسیون نباید از تصمیمها و طرزالعملهای تصویبشده عدول و قانون انتخابات را نقض کند. برای اینکه معیار، آرای بیومتریکشده باشد، کمیسیون فشارهای زیادی را متحمل شد، اما از پس تمام مشکلات بیرون آمد و معیار این شد که تنها آرای بیومتریکشده، آرای سفید است و از اینرو هرگونه عقبنشینی از این معیار و تصمیم، بحرانآور است.
در انتخابات ریاستجمهوری ۲۰۱۴ نیز جنجال بر سر آرایی بود که از دید یک تیم تقلبی دانسته میشد و از دید تیم دیگر واقعی و پاک. اکنون که روزهای محدودی به اعلام نتیجهی ابتدایی انتخابات باقی مانده، دوباره کمیسیون انتخابات در همان وضعیت رسیده که پنج سال قبل پیش آمد. تیم ثبات و همگرایی به رهبری عبدالله عبدالله میگوید که کمیسیون انتخابات «قبل از تفکیک و تصفیهی آرای باطل و بیومتریکنشده و بدون مشخصشدن سقف و تعداد آرای تصفیه شده» شروع به بازشماری آرا کرده است. اما تیم دولتساز به رهبری محمداشرف غنی از این کار کمیسیون استقبال کرده است. کمیسیون اعلام کرده بازشماری آرا آغاز خواهد شد و تیم ثبات و همگرایی، تیم امنیت و عدالت و تیم صلح و عدالت اسلامی آن را تحریم کرده است.
در میان این دو جدال کمیسیون انتخابات باید به وظیفهی قانونی خود عمل و هوشمندانه کار کند. اگر واقعا هنوز تصفیهی آرای باطل و بیومتریکنشده انجام نشده، بازشماری محلات رایدهی معنا ندارد. بازشماری محلات رایدهی فقط بر مبنای آرای بیومتریکشده منطق دارد و اگرنه براساس کدام میکانیزم کمیسیون میخواهد این کار را انجام دهد. بازشماری صندوقهای که هیچگونه آرای بیومتریکشده در آنها وجود ندارد، خلاف طرزالعمل است. از نظر قانون تنها آرایی مدار اعتبار است که بیومتریک شده باشد. کمیسیون میگوید دوهزار و ۴۲۳ محلهایی هستند که بهدلیل مشکلات در دستگاه بیومتریک وارد سیستم نشده و گفته که بازشماری و سرنوشت این آرا باید مشخص شود. بلی، باید سرنوشت این آرا مشخص شود، اما بازشماری پیش از مشخصشدن سرنوشت آن چه مفهومی دارد، جز اینکه بخواهد به آرای بیومتریکنشده اعتبار بخشد. یکهزار و ۲۸۷ محل رایدهی که قرار است بازشماری شود، محلهایی است که در روز برگزاری انتخابات براساس گزارش تأییدشدهی رییس محل، مدیر مرکز، آمر و مامور ولسوالی، رئیس دفتر ولایت و دبیرخانه کمیسیون باز بودهاند، اما مشکل این محلات این است که دستگاه بیومتریک، کارت حافظه و معلومات بیومتریک به مرکز منتقل نشدهاند و اکنون صندوق رایدهی در انبار دفتر ولایتی موجود است و هیچ کارت حافظه دستگاه بیومتریک وجود ندارد، در واقع هیچ رای بیومتریکشده موجود نیست، منطق بازشماری این آرا چیست؟ آیا به آرای که در برگههای رایدهی است اعتبار داده میشود که در این صورت تکلیف تصمیم کمیسیون که بارها اعلام کرده آرای معتبر تنها آرای بیومتریکشده است، چه میشود؟ کمیسیون انتخابات پس از انتخابات مکررا اعلام کرده که تنها آرای بیومتریکشده نزد این کمیسیون اعتبار دارد و شمارش میشود. اگر به آرای بیومتریکنشده اعتبار داده شود، اعتبار انتخابات صدمه میبیند، چون اعتبار انتخابات براساس قانون نافذ شده است و هر برگشت از مادهی قانون، اعتبار روند را صدمه میزند.
نامزدان انتخابات برای کمیسیون حد و حدود ترسیم نکنند و بگذارند که کمیسیون کارشان را پیش ببرد. وظیفهی اعضای کمیسیون انتخابات نیز عمل به قانون و طرزالعملهای انتخاباتی است. تصمیمگیری سیاسی کمیسیون بر سر آرای مردم اقدام غیرقابل بخشش و جبرانناپذیر و بردن انتخابات به بنبست و رفتن به یک بحران دیگر است. با توجه به رخدادهای دو انتخابات ریاستجمهوری و یک انتخابات پارلمانی، بهنظر میرسد حیات و سلامت نظام سیاسی مردمسالار افغانستان بهعنوان سرمایهی سیاسی و اجتماعی شهروندان عملا در معرض تهدید قرار گرفته و هرگونه برخورد سهلنگارانه با نتیجهی چهارمین انتخابات ریاستجمهوری زیانآور است. در شرایطی که گفتوگوهای صلح از یک طرف در جریان است و از سوی دیگر مشکلات روزافزون داخلی، با اضافهشدن یک بحران دیگر در عرصه انتخاباتی، باید فاتحه مردمسالاری را در افغانستان خواند. از اینرو کمیسیون انتخابات و اعضای آن باید از بحرانسازی پرهیز کند و ضرورت امتناع از بحرانسازی عمل به قانون، طزرالعملهای انتخاباتی و تأکید بر آرای بیومتریکشده است.
