براساس تقویم انتخابات دیروز باید نتایج ابتدایی انتخابات اعلام میشد. اما اعلام نشد. با پیشآمدن این وضعیت، روشن است که نتایج نهایی هم بهموقع اعلام نخواهد شد. در نگاه اول تقویم انتخابات نقض شد. برای چندمینبار است برنامهریزی کمیسیون در اجرای برنامههایش بر مبنای تقویم انتخاباتی پیش نمیرود. بهعنوان مثال کمیسیون مستقل انتخابات پیش از برگزاری انتخابات گفته بود که در پایان روز انتخابات آمار تخمینی رایدهندگانی را که پای صندوقها رفتهاند، اعلام خواهد کرد، اما کمیسیون این گفتههای خود را نقض کرد و تنها یک هفته پس از انتخابات آمار تقریبی را مشخص کرد. مسئولیت کمیسیون عمل به تقویم انتخابات بود/ است. در نتیجه این امر نشان میدهد که کمیسیون در برنامهریزی خود دقیق نبوده است. اما در گام دوم آنچه که قابل توجه است، دلیل این تأخیر است. این پرسش برای مردم افغانستان مطرح است که چرا نتیجهی ابتدایی انتخابات در وقت و زمان معین آن اعلام نشد؟
تأخیر اعلام نتیجهی ابتدایی انتخابات از دو حالت خارج نیست: بهخاطر شفافیت بیشتر در فرایند بررسی نتایج انتخابات است؛ زیرا کارهای کمیسیون انتخابات در شمارش آرا و واردکردن آرا به سرور مرکزی بهدلیل مشکلات تخنیکی با تأخیر مواجه شد. اگر این فرض درست باشد، تأخیر در اعلام نتیجه یک تصمیم درست و قابل قبول است. به این دلیل قابل قبول است که کمیسیون اعلام کرد که بر مبنای قانون و طرزالعمل، آرای بیومتریکنشده را اعتبار نمیدهد. با توجه به اینکه هنوز آرای سیاه و سفید (بیومتریکشده و بیومتریکنشده) در سرور مرکزی از همدیگر تفکیک نشده و اجراییشدن این پروسه زمان میبرد. فرض دوم تأخیر اعلام نتیجهی ابتدایی انتخابات، مشکلات و فشارهای سیاسی است. در صورتی درستی این فرض، اقدام کمیسیون در تأخیر اعلام نتیجهی ابتدایی غیرمسئولانه و جنجالآفرین است. به این دلیل که تأخیر در اعلام نتیجه، شک و تردیدهای سیاسی را بیشتر میکند. از همین حالا تردیدهای سیاسی بر نتیجهی انتخابات سایه افکنده است. دستههای انتخاباتی همهروزه خط و نشان تازه میکشند. به عبارت دیگر، از همین حالا فضای انتخابات پرتنش است. هر روز دستههای انتخاباتی با اعلام پیروزی زودهنگام و تعیین تکلیف برای نهادهای انتخاباتی در صدد فشار بر آنها است. بدون شک اگر تأخیر انتخابات ناشی از مداخلات سیاسی باشد، شک و تردیدها را زیادتر خواهد کرد.
در فرض اول، تأخیر در اعلام نتایج نهایی اگر از سویی مسئولانه است، از سوی دیگر میتواند چالشآفرین نیز باشد. در فاصلهی باقیمانده تا اعلام نتایج ابتدایی، بیم آن میرود که دخالتهای سیاسی در امور کاری کمیسیون نزاع بر سر اعتبار یا عدم اعتبار آرای بیومتریکنشده را تشدید کرده و به تبع آن، بر اعلام نتیجهی انتخابات تأثیر بگذارد. بهویژه اینکه تجربهی انتخاباتهای گذشته در کشور نشان میدهد، هر باری که کمیسیون تقویم انتخابات را نقض کرده، چالشها بیشتر شده است. بنابراین، کمیسیون انتخابات مسئولیت داشت که از آغاز برنامههای خود طوری میچید که به این مشکل نمیرسید و از آغاز روند تصفیه تا روز اعلام نتایج ابتدایی به پایان میرسید. اما چنانچه در بالا هم گفتیم، اگر این تأخیر بهدلیل شفافیت بیشتر صورت گرفته، هرچند که کمکاری و نداشتن برنامهی دقیق کمیسیون را توجیه نمیکند، اما عمل تأخیر را تا جایی میتواند توجیه کند. خواست نهادهای ناظر بر انتخابات و جامعهی جهانی هم دقت بیشتر از سرعت است.
انتخابات ریاستجمهوری 6 میزان، با توجه به تنشهای انتخابات 2014 و سوءمدیریتها و تقلبهای بدنام انتخابات پارلمانی سال گذشته که به اعتبار این پروسه در افکار عمومی شدیدا آسیب زد، به نوعی فرصتی برای اعادهی حیثیت انتخابات و ترمیم اعتماد افکار عمومی به انتخابات است. کمیسیونهای انتخاباتی بیتوجه به دخالتها و فشارهای سیاسی باید بر مبنای طرزالعملها و قوانین انتخاباتی مسئولیتهایشان را بهدرستی انجام دهد.
