انتخابات احتمالا تا کمتر از دو هفتهی دیگر برگزار خواهد شد. بهرغم نگرانیهای زیادی که فرا روی انتخابات است، یک نگرانی پساانتخاباتی نیز از همین حالا برای مردم مسأله شده است؛ اینکه آیا پذیرش نتیجهی انتخابات از سوی نامزدان بدون درد سر خواهد بود؟ روشن نیست که کدام نامزدی پیروز انتخابات خواهد بود و آیا انتخابات در دور اول برندهای خواهد داشت یا به دور دوم خواهد رفت. اما شماری زیادی از نامزدان از همین حالا بر این مسأله تأکید دارند که انتخابات مهندسی خواهد شد. متهم ردیف اول نیز تکت انتخاباتی دولتساز به رهبری محمداشرف غنی است.
روایت اصلی بسیار از نامزدان از همین حالا این است که در صورت انتخابات شفاف، برندهی انتخابات خواهند بود. یکیدو نامزد نه، بلکه چندین نامزد انتخابات ریاستجمهوری پیوسته در سخنان خود این روایت را برجسته میکنند. میدانیم برندهی انتخابات یک نامزد خواهد بود و انتخابات ریاستجمهوری چند برنده ندارد. پس روایتسازی به این سبک و سیاق، بدون شک احتمالِ به جنجال کشیدهشدن پذیرش نتیجهی انتخابات را بسیار بالا میبرد.
منظور این نیست که نباید نگران سلامت انتخابات بود. شفافیت در انتخابات یک مسألهی جدی و بنیادی است. نامزدان انتخابات ریاستجمهوری حق دارند نگران سلامت انتخابات باشند. مضاف بر اینکه حق نگرانی دارند، وظیفه دارند که از سلامت انتخابات پاسداری کنند. اما فرق زمینهسازی برای بحران و نگرانی از سلامت انتخابات در همین است که هیچ نامزدی نمیتواند از همینحالا خود را پیروز میدان قلمداد کند، ولی میتواند با میکانیزم روشن که وجود دارد، از سلامت انتخابات پاسداری کند. هیچ کس نمیتواند ادعا کند که برندهی انتخابات ریاستجمهوری چه کسی خواهد بود. تا کنون از سوی هیچ نهادی معتبر هم نظرسنجی نشده است. در کشورهای دیگر معمولا پیش از روز انتخابات نظرسنجیهای نزدیک به واقعیت از سوی نهادهای تحقیقاتی و معتبر صورت میگیرد. در افغانستان چنین چیزی پیشینه ندارد. از اینرو اگر تمام نامزدان از همینحالا خود را پیروز میدان حساب کنند، طبیعی است که پذیرش نتیجهی انتخابات با چالش همراه خواهد بود.
پذیرش نتیجهی انتخابات در گذشته همیشه با چالش همراه بوده است. به عبارت دیگر، متأسفانه در افغانستان فرهنگ پذیرش شکست در رقابت دموکراتیک در ذهنیت و رفتار سیاستمداران ما نهادینه نشده است. معمولا سیاستمداران ما با منطق بازی برد-برد به امر انتخابات مینگرند و ظرفیت پذیرش شکست را در خود ایجاد نکردهاند. چنانچه پیشتر نیز گفته شد که از همین اکنون تیمهای پیشتاز انتخابات هر کدام تهدید به بحرانآفرینی و عدم پذیرش نتیجهی انتخابات میکنند. ذهنیتسازی تقلب در نتیجهی نهایی انتخابات که از سوی برخی تیمهای انتخاباتی صورت میگیرد، بخشی از همین تلاش است. بحرانآفرینی و برخورد خصمانه با نتیجهی نهایی انتخابات، به هیچوجه سزاوار مردم نیست و باید نامزدان انتخابات افغانستان آمادهی پذیرش نتیجهی آن باشند.
نظر ما این است که نامزدان انتخابات وظیفه دارند بهجای ذهنیتسازی تقلب، روی میکانیزمهای روشن تمرکز کنند. نظارت از انتخابات از سوی نامزدان در کنار سایر سازوکارهای که برای شفافیت انتخابات مد نظر گرفته شده، کمک زیادی به سلامت و شفافیت انتخابات خواهد کرد. تیمهای انتخاباتی باید فرضیات، پیشبینیها و برآوردهای خود را کنار گذاشته و به فیصلهی نهادهای انتخاباتی احترام بگذارند. اصرار بر پیشبینیها و برآوردهای شخصی برای پذیرش نتیجهی انتخابات، مشکلساز و برای مردم افغانستان خطرناک است. به هیچعنوان نتیجهی برآوردهای شخصی تیمهای انتخاباتی با فیصلهی نهادهای انتخاباتی تطابق پیدا نمیکند.
بدون شک در چنین شرایطی هر نوع برخورد نادرست با انتخابات منجر به یک بحران جدی خواهد شد. برخورد نادرست ممکن است از سوی کمیسیونهای انتخاباتی باشند. به این معنا که کمیسیونهای انتخاباتی نتوانند با مدیریت درست انتخابات و حفظ بیطرفی و استقلال از سلامت انتخابات پاسداری کنند. یا نامزدان بهعنوان یک طرف معادله بهجای تمرکز بر میکانیزمهای تعریفشده و شناختهشده در راستای سلامت و شفافیت انتخابات، به فرافکنی و ذهنیتسازی تقلب بپردازند.
