پس از چهاردهه خشونت، جنگ و رفت و آمد نظامها و حکومتها، بهنظر میرسد که افغانها به نقطهیی رسیده باشند که در یک تصمیم تاریخی، به حاکمیت خشونت و تفنگ پایان دهند. از قراین و کم و کیف گفتوگوها بر میآید که مذاکرات صلح از مراحل مقدماتی به مقاطع رسمی و تعیینکننده رسیده است. فارغ از بدبینیها و بیاعتمادیها نسبت به نتایج نهایی این مذاکرات، تصور این که ملتی پس از چهل سال جنگ و درگیریهای خونبار، اکنون به دور میز گفتوگوهایی نشسته است که یک فصل آرامش پس از سالها خشونت را آغاز کنند، شعفبرانگیز است.
گزارشها از امارات متحدهی عرب، حاکی از آن است که در تازهترین تحولات مربوط به گفتوگوهای صلح، تمایلاتی بر سر برقراری یک آتشبس ششماهه میان طرفهای درگیر و تشکیل حکومت موقت مطرح شده است. برقراری یک آتشبس و در متن آن، تشکیل یک حکومت موقت با قایل شدن اغماضی در مورد دوم میتواند در حوزهی تاکتیک و کارشیوهی مذاکرات و سپس توافقات مورد بحث باشد. در این میان اما در وضعیت فعلی مذاکرات، دو مورد مهم باید فهم و توضیح داده شود.
یکم: فارغ از تاکتیکها، ظواهر و کارشیوههای مربوط به مذاکرات، چرا هنوز سخن و گزارشی از مواجههی ایالات متحده و طالبان در جریان مذاکرات با ارزشها، دستآوردها و مصادیق افغانستان جدید پس از سقوط امارت اسلامی مطرح نیست. به نظر میرسد اگر نه مهمترین که یکی از مهمترین موارد مورد اختلاف و منازعه میان طرفهای درگیر در کشور، نوع مواجههی این طرفها با مصادیق و ارزشهای افغانستان جدید باشد. مسایل اصلی میان افغانستان و طالبان، تفاووتهای فاحش در مواجههی دوطرف با ارزشهایی مثل دمکراسی، حقوق بشر، آزادی بیان، حقوق زنان و موارد مشابه است. بدون مشخص شدن چند و چون گفتوگوها و توافقات در مورد مصادیق و ارزشهای افغانستان جدید، فارغ از این که متن مذاکرات را میباید تشکیل دهد، بیم آن میرود که این ارزشها و دستآوردها، به معامله گرفته شود.
موضع ایالات متحده در خصوص ارزشهای افغانستان جدید در مذاکرات صلح چیست؟ طالبان با اموری مثل نظام سیاسی مردمسالار، آزادی اقلیتهای مذهبی، حقوق زن و آزادی بیان چه مواجهیی دارد؟ فارغ از جرئیات، در کلیت آن چه که مسألهی جنگ و صلح افغانستان را توضیح داده و خلاصه میکند، مواجههی دو طرف جنگ با موارد فوقالذکر است. افغانستان جدید و مصادیق انسانی و قابل دفاع آن، نمیتواند مورد معامله قرار بگیرد. این دستآوردها هویت افغانستان جدید است و مردم، فارغ از توافقاتی که در هرجای دیگر و از هر آدرسی صورت بگیرد، از هویت جدید و قابل افتخارشان حراست خواهند کرد.
دوم: جنگی که تحت نام مبارزه با تروریزم به رهبری ایالات متحده از اواخر 2001 در افغانستان آغاز شد، سهامداران مختلفی دارد. با حفظ جایگاه و درک کمکها و مساعدتهای جامعهی جهانی به خاصه ایالات متحدهی امریکا در پیشبرد جنگ و در موازات آن ساخت افغانستان جدید، نمیتوان از سهم و ایثار افغانها در این جنگ فرسایشی و پیچیده چشمپوشی کرد.
در هفده سال جنگ، افغانها، بزرگترین آسیبهای درگیری را متحمل شدهاند. هزاران سرباز و غیرنظامی در این جنگ جان دادند، مجروح و معلول شدند یا به کام رنج مهاجرت و آوارگی رفتند. با توجه به نقش انکارناپذیر و ایثارگرانهی ملت افغانستان در این جنگ، اکنون در فصل مذاکرات صلح، جایگاه، موضع و سهم حکومت افغانستان به عنوان نمایندهی مردم افغانستان در این مذاکرات چیست؟ گزارشها از امارات متحدهی عرب، روایت میکند که هیأت گفتوگو کنندهی حکومت افغانستان در حاشیهی مذاکرات قرار گرفتهاند. موضع ایالات متحده در خصوص خارج ماندن حکومت افغانستان از مذاکرات صلح چیست؟ چنین به نظر میرسد که طالبان متوجه نیستند که فارغ از سطح اکنون مذاکرات و گفتوگوها، در نهایت این مردم افغانستان است که با آنها مواجه خواهند شد و در صلحی اگر اتفاق افتد، طرف واقعی آنها، مردم افغانستان است. شاید افغانستان جدید صرفا در حد یک کلمه برای طالبان معنا و مصداق داشته باشد اما وقتی به شهرها و قلمروهای تحت حاکمیت حکومت مشروع افغانستان وارد شوند، معنا، گسترده و کم و کیف «افغانستان جدید و الزام صلح با آن» را خواهند فهمید.
