مادرش میگوید که روزی فرزند ۱۵سالهاش را در حالت بدی به خانه آوردند و هیچ کسی نمیدانست که چه بلایی سر او آمده است: «چشمانش سرخ بود و رنگش پریده. وقتی دیدم و بدنم لرزید. فکر کردم بلایی سرش آمده است و او را برای همیشه از ما میگیرد. حالت غیرعادی او تا چندین روز دوام داشت. زمانی که نزد داکتر بردیم، معدهاش را شستوشو داد اما نگفت که تکلیف او چیست.»
حالا مصطفا (نام مستعار) میگوید که به تشویق دوستانش قرص «k» مصرف کرده است: «زنگ تفریح بود و همصنفیهایم گفتند که قرصی پیدا کردهاند که آدم را شاد میکند. بعد گفتند که خودشان در جریان محفلهای دوستانه همیشه از این نوع قرصها مصرف میکنند. من هم قبول کردم و از آن خوردم. بعد بدنم داغ آمد و احساس کردم که باید پرواز کنم. دیگر دقیق به خاطر ندارم که چه اتفاقی افتاد.»
مسوولان وزارت امور داخله میگویند که میزان قاچاق، خرید و فروش و استفاده از قرصهای روانگردان در افغانستان به گونهی بیپیشینهیی افزایش یافته است. بر مبنای آمار این وزارت، در جریان سال جاری خورشیدی، بیش از ۱۴ هزار قرص روانگردان کشف و ضبط شده است، در حالیکه در سال گذشته، مجموع قرصهای روانگردانی را که این وزارت کشف و ضبط کردهبود، بیش از شش هزار قرص بوده است.
مقامهای وزارتهای داخله و صحت عامهی کشور میگویند که هماکنون شمار زیادی از شهروندان، بهویژه جوانان از خردهفروشیها و دستفروشان این قرص را تهیه میکنند و برای نشئهگی و بلندبردن توانایی جنسی مصرف میکنند.
راشد (نام مستعار)، یکی از مصرفکنندگان قرص روانگردان «K» میگوید که جوانان مصرفکنندهی اصلی این قرص است و برای کاهش افسردگی و بالابردن قدرت جنسی از آن مصرف می کنند.
به گفتهی او، قرصهای روانگردان در میان جوانان اسمهای مختصر دیگری هم دارد: قرص K ،X XTC و E.
آسیبهای قرصهای روانگردان
پزشکان میگویند که قرصهای روانگردانی ترکیبی از چند مادهی شیمیایی است و قرص «K» نام مستعار این نوع قرصها است که به گفتهی داکتران استفادهی آن در بلند مدت، اعتیادآور میباشد.
داکتر حارث عارف میگوید که در ترکیب این قرصها متیل دی اکسیآمفتامین(MDMA) و «سودوا فدرین» نیز وجود دارد که حالت روحی و روانی مصرفکننده را تغییر میدهد و خاصیت مستکننده دارد.
به گفتهی پزشکان، کاهش بینایی، افزایش خواب، اختلالات عصبی، آسیبهای جلدی، بزرگشدن پستان، نشاط مفرط، تحرک جنسی از جمله تأثیرات کوتاهمدت مصرف این نوع قرص است. در درازمدت سبب بزرگشدن حدقهی چشم، افزایش فشار خون، افزایش ضربان قلب، پوکی و شکنندگی استخوان، بیخوابی، خشکی دهن، عرقریزی، لرزش، افسردگی و اضطراب، خستگی، ناامیدی، هراس از زندگی و اعتیاد میشود.
داکتر حارث عارف میگوید: «تأثیرات این قرص ۲۰ دقیقه و یا هم دو ساعت پس در مصرفکننده ظاهر میشود و تا چهار ساعت ادامه مییاید.»
او میافزاید که گاهی تأثیرات مصرف این دارو تا ۲۴ ساعت دوام میآورد و خستگی ناشی از آن، فرد مصرفکننده را مجبور به مصرف دوباره میکند.
مسوولان وزارت صحت عامه میگویند که به دلیل آسیبهای فراوان این نوع قرصها، استفادهی آن غیرقانونی است. داکتر شاهپور یوسف، مسوول درمان معتادان در وزارت صحت عامه میگوید: «تجویز قرصهای روانگردان غیرقانونی است و در موارد خیلی نادر، آنهم پس از طی مراحل قانونی و بر اساس دستور داکتر متخصص مصرف آن جواز دارد. در نخست داکتر متخصص باید دریافته باشد که مصرف آن برای درمان بیمار، حتمی است و خطری برای او ندارد. در غیر آن، تجویز قرصهای روانگردان جرم است.»
دسترسی آسان
مسوولان وزارت مبارزه با مواد مخدر و وزارت امور داخله میگویند که قرصهای روانگردان و دیگر موادهای نشئهآور، به گونهی گسترده به شکلهای مختلف وارد کشور میشود.
همچنان مسوولان وزارت صحت عامه میافزایند که ۱۵ درصد داروهایی که به شکل قاچاقی وارد کشور میشود، قرصهای روانگردان تشکیل میدهد که در بازار سیاه خرید و فروش میشود.
داکتر بشیر احمد سروری، مسوول بخش صحتروانی و سوء استفاده از مواد مخدر وزارت صحت عامه میگوید: «قرصهای روانگردان به گونهی قاچاق به افغانستان وارد میشود. این قرصها در داروخانهها نه، بلکه در بازار سیاه خرید و فروش میشود.»
حنیف دانشیار، سخنگوی وزارت مبارزه با مواد مخدر کشور میگوید: «بر اساس گزارشها مقدار این مواد مخدر پیشرفته (قرصهای روانگردان، بهویژه قرص K) به گونهی خام به افغانستان وارد میشود و بعدا ترکیب و به شکل قرص فروخته میشود.»
مقامهای وزارت امور داخله میگویند که نرخ قرصهای قاچاقی ساخت کشورهای دیگر از ۷۰ تا صد دالر امریکایی است و نوع تولیدشدهی وطنی آن از ۵۰۰ تا یک هزار افغانی است.
تلاش برای منع تجارت روانگردان
مقامهای وزارت مبارزه با مواد مخدر میگوید که برای جلوگیری از خرید و فروش قرصهای روانگردان که تهدیدی جدی برای سلامتی شهروندان است، قانون جدیدی تصویب شده است. بر اساس این قانون فروش و مصرف قرصهای روانگردان و مواد نشئهآور جرم است.
سخنگوی وزارت مبارزه بامواد مخدر میگوید: «فروش و مصرف قرصهای روانگردان به نوعی تنظیم شده است تا داروخانهها و مراکز صحی نیز نتوانند آن را بدون مجوز بفروشند.»
مطابق قانون مجازات، انتقال ده گرام قرص«K» معادل مجازات انتقال یک کیلوگرام هیرویین است.
وزارت امور داخلهی افغانستان میگوید که از آغاز سال ۱۳۹۶ تا کنون ۱۲۴ فروشندهی قرصهای روانگردان را بازداشت کرده است.
نگاهی به پیشینه
نخستین بار در افغانستان در سال ۱۳۸۷ خورشیدی یک قرص چهارگرمی روانگردان از نوع شیشه در ولایت هلمند، در جنوب افغانستان کشف شد. از آن پس بنا بر گفتههای مسوولان وزارت مبارزه با مواد مخدر در سال ۱۳۹۱ نیروهای امنیتی دو عدد از نوع این قرصها را ضبط کردند. در سال ۱۳۹۲ این رقم، به هشت قرص و در سال ۱۳۹۳ به ۲۰ قرص، در سال ۱۳۹۴ به ۴۲۴ قرص و در سال ۱۳۹۵ به بیش از دو هزار قرص رسید. از سال ۱۳۹۶ تا کنون بیش از ۲۰ هزار و سهصد قرص کشف و ضبط شده است.
در همین حال وزارت امور داخله میگوید که با فروشندگان و مصرفکنندگان قرصهای روانگردان برخورد جدی میکند. وزارت مبارزه با مواد مخدر و وزارت صحت نیز میگویند که برنامههای آگاهیدهی را برای پیشگیری از مصرف مواد روانگردان رویدست گرفته است.
جمعیت رو به افزایش معتادان
هماکنون در افغانستان بیش از سه میلیون و پنجصد هزار نفر معتاد وجود دارند که از جمله ۸۷۰ هزار آن زن و یکصد هزار دیگر آن کودکان میباشند. این درحالی است که مسوولان وزارت صحت عامه میگویند که توان درمان این رقم معتاد را ندارد.
شاهپور یوسف، مسوول بخش درمان معتادان در وزارت صحت میگوید: «در سراسر کشور ۷۴ مرکز درمان بیماری اعتیاد داریم. این مراکز دارای ۴۷۰۰ بستر است. تنها در جریان سال روان ۲۳۳۰ معتاد تریاک، ۱۲۱۷۳ معتاد هیروین، ۴۶۴۰ معتاد آمفیتامین یا شیشه، در این مراکز و ۳۰۵۷ نفر در خانهها تحت درمان قرار گرفته که ۱۹۹۳۸ نفر آنها مراحل درمانی ترک اعتیاد را تکمیل کردهاند. مسألهی جدی این است شمار بیماران مبتلا به مواد مخدر هر روز در افغانستان در حال افزایش است و امکانات و بودجهی ما اندک.»
