چرا علمای دینی نتوانستند جنگ طالبان را «نامشروع» بخوانند؟

روز جمعه هفته‌ی گذشته نشست علمای سه کشور افغانستان، اندونیزیا و پاکستان در جاکارتا برگزار شد، نشستی که شورای عالی صلح امیدوار بود منجر به صدور فتوای تحریم جنگ در افغانستان شود. این نشست بزرگ‌ترین نشست علمای دینی سه کشور اسلامی است که تاکنون و با موضوع جنگ افغانستان برگزار شده است. آنچه که قابل توجه است، این است که اعلامیه‌یی پایانی این نشست علی‌رغم انتظاری که وجود داشت، نکته‌ی صریحی که به تحریم جنگ در افغانستان دلالت کند ندارد.
در این اعلامیه آمده است که «دولت افغانستان یک دولت اسلامی است»، «صلح یک امر الاهی است» و در نتیجه «مخالفت با صلح در مغایرت با این خواسته قرار دارد». به بیان روشن‌تر، اعلامیه‌یی که در نشست پایانی علمای سه کشور در جاکارتا صادر شد، متکی بر چند اصل شرعی صریحی است که از یک‌سو هنوز تفسیرپذیر است و از جهتی دیگر دلالت روشنی در مورد «جنگ جاری در افغانستان» خاصه جنگ طالبان با دولت افغانستان ندارد. طالبان در پاسخ به طرح صلح رییس‌جمهور غنی پیش از این جواب روشنی داده بود: جهاد علیه اشغال خارجی‌ها و اجتناب از پیوستن به روند صلح به دلیل آن‌چه که این گروه «تسلیم شدن طالبان به دولت» می‌پندارند. از این رو، بر مبنای استدلالی که طالبان می‌کنند، آن‌ها به مثابه‌ی یک گروه جهادی در برابر اشغال نیروهای خارجی در یک کشور اسلامی ایستاده‌اند. از این منظر علمای افغان، پاکستانی و اندونیزیایی نتوانستند این دیدگاه طالبان را به صراحت به چالش بکشند. تردیدی نیست که دولت کنونی، دولت اسلامی است و صلح از قرآن مجید گرفته تا احادیث نبوی پیوسته به عنوان یک «امر خیر» و «معروف» ستوده شده است. اما در سوی دیگر، جهاد نیز یک اصل محکم شرعی است که طالبان بر مبنای آن ماشین کشتار شان را سامان می‌دهند. انتظار مشخصی که از این نشست وجود داشت، برآورده نشد. آن‌ها نتوانستند فتوای روشن و صریحی در باره‌ی جنگ کنونی در افغانستان و درباره‌ی عمل‌کرد این‌ سال‌های طالبان صادر کنند.
شورای علمای افغانستان از گذشته تاکنون پیوسته آماج این انتقاده بوده که موضع صریح و روشنی در برابر عملیات انتحاری و کشتار طالبان نداشته است. در حالی که از یک‌سو طالبان ادامه‌ی خون‌ریزی شان را با استناد به نصوص دینی توجیه می‌کنند و از جهتی دیگر چهره‌های عمدتاً مذهبی‌یی وجود دارند که انتحار و عملیات انفجاری طالبان را تصدیق و از نظر دینی تأیید می‌کنند.
اکنون نیز در نشست جاکارتا این مسأله تکرار شد و اشتراک‌کنندگان آن قادر به نامشروع خواندن جنگ طالبان نشدند. با وصف آن‌که برخی از اشتراک‌کنندگان این نشست در گفت‌وگوها‌ی‌شان با رسانه‌ها از نتیجه‌ی به دست آمده خوش‌حالی شان را ابراز کردند، مانند آنچه که آقای حلیمی، از مقامات پیشین طالبان و عضو شورای علما و نزدیک به رییس‌جمهور به رادیو آزادی گفت و از فضای همدلی خاصه میان علمای مذهبی پاکستان و افغانستان یاد کرد. اما علی‌رغم این گفته‌ها واقع این است که علمای پاکستانی با اعلام نظر صریح در باره‌ی جنگ افغانستان موافقت نکرده‌اند. چه این‌که بنابر گزارش‌های رسانه‌یی، پیش از این نشست دولت اندونیزیا با برخی از مقامات طالبان گفت‌وگو کرده بودند و نتیجه این شده بود که فتوای صریحی در باره‌ی عدم مشروعیت جنگ صادر نشود. علمای پاکستانی نه با میل خود که به لابی گسترده و تلاش‌های سیاسی عربستان سعودی و امریکا سرانجام حاضر شد به این نشست چند نماینده بفرستد.
اگر نتیجه‌ی این نشست را به نفع طالبان ندانیم، لااقل در این اختلافی نیست که بگوییم، این نشست هیچ فشاری بر طالبان نگذاشت. این نشست نشان داد که حکومت با شتاب‌زدگی و خوش‌بینی به امکان تحت فشار گذاشتن طالبان از طریق علمای مذهبی نگاه می‌کرده است. زمان آن رسیده تا در این دیدگاه تجدیدنظر شود.