اصلاحات اقتصادی و ثبات سیاسی: درس‌های اندونیزیا به افغانستان

جوکو ویدودو، رییس‌جمهور اندونیزیا اولین مقام بلندپایه‌ی این کشور است که پس از شش دهه، وارد کابل می‌شود. ویدودو پیش از آن‌که در کابل با مقامات حکومت وحدت ملی دیدار کند، در اسلام‌آباد با مقامات پاکستانی دیدار و گفت‌وگو کرده بود. سفر آقای ویدودو به افغانستان، همان‌طور که رییس‌جمهور غنی نیز یادآور شد، از دو منظر حایز اهمیت است.
یکم- اندونیزیا پرنفوس‌ترین کشور مسلمان جهان است. بیش از 80درصد از نفوس 280میلیونی این کشور مسلمان و عمدتاً سنی‌مذهب‌اند. نهادها و علمای مذهبی در تاریخ سیاسی این کشور نقش اثرگذاری داشته‌اند و از این حیث همواره برای باقی کشورهای مسلمان‌نشین قابل توجه بوده‌اند. گروه‌های مذهبی‌یی مانند نهضت‌العلما، جمعیت روشنفکران مسلمان اندونیزیا و محمدیه، در تحولات سیاسی این کشور نقش برجسته و اثرگذاری داشته‌اند. با وصف این‌که اکنون رییس‌جمهور جوکو ویدودو از حزب «کوشش دموکراتیک» است، اما به عنوان رییس‌جمهور کشور اسلامی بزرگی مانند اندونیزیا از اهمیت، نفوذ و اعتبار بسیاری در جهان اسلام برخوردار است. در سال 2014، زمانی که جوکو تازه به ریاست جمهوری رسیده بود، به عربستان و کشورهای حاشیه خلیج سفر کرد. پادشاه عربستان به استقبال رییس‌جمهور جدید تا جده آمد و از او به گرمی استقبال کرد. این، نشان از اهمیت جایگاه آقای ویدودو در میان کشورهای اسلامی به خصوص عربستان سعودی دارد. تلاش رییس‌جمهور اندونیزیا برای میان‌جی‌گری میان طالبان و دولت افغانستان از این منظر مایه‌ی امیدواری است. اندونیزیا علاوه بر آن‌که از اعتبار دینی در میان کشورهای اسلامی برخوردار است، از فرصت‌های سیاسی‌یی وسیعی برای روند صلح در افغانستان به خصوص از منظر جلب حمایت کشورهای عربی و اسلامی برخوردار است.
افزون بر آن، ثبات کنونی اندونیزیا که شش مذهب نیرومند و با نفوذ در آن وجود دارد، برای جامعه‌ی کثیرالقومی و چندمذهبی افغانستان می‌تواند الگویی برای تقویت ثبات و هم‌پذیری باشد. تشریک تجربه‌های موفق این کشور با افغانستان می‌تواند حکومت را در سنجیدن برنامه‌های معطوف به تأمین ثبات کمک کند. در کنار این، ساخت مرکز اسلامی از سوی این کشور در افغانستان می‌تواند چالش بزرگی برای مدارسی که عمدتاً آموزش‌های تندروانه می‌دهند، ایجاد کند. هم‌اکنون بسیاری از مراکز آموزشی‌یی مذهبی از سوی گروه‌های به نسبت تندرو حمایت مالی می‌شود و طبیعی است که تداوم کار این مراکز می‌تواند به سربازگیری گروه‌های تروریستی کمک کند. ساخت مرکز اسلامی‌یی که پیوند مستقیمی با نهادهای مذهبی عربی و پاکستانی/شبه قاره ندارد، می‌تواند موجب شکل‌گیری جریان‌های مذهبی به نسبت به متعادل در افغانستان شود.
دوم- تجربه‌ی اصلاحات اقتصادی و ثبات سیاسی اندونیزیا از تجارب منحصربه‌فرد در آسیای شرقی است. اندونیزیای دوره‌ی جوکو ویدودو از متن یک استبداد سیاسی و استثمار اقتصادی خشن سر بر آورد. فساد مالی و سیاسی از عمده‌ترین چالش‌های این کشور بود که ثبات سیاسی را در این کشور به تأخیر می‌انداخت و فاصله‌ی قشر حاکم با اکثریت شهروندان فرودست را بزرگ‌تر می‌کرد. با این وصف، اندونیزیا توانست رشد اقتصادی 7درصدی را تجربه کند. در رده‌بندی جهانی سال گذشته‌ی میلادی، در جایگاه 47ام قرار گرفته است. ابتکارهای اقتصادی مانند گروه آسه‌آن و همکاری اقتصادی میان کشورهای شرق آسیا و استرالیا و شرق دور (جاپان و کره‌ی جنوبی) این کشور را از نظر رشد اقتصادی در وضعیت برتری قرار داده است.
اندونیزیا توسعه‌ی اقتصادی را بر ثبات سیاسی ترجیح داد. به همین دلیل جوکو ویدودو، در وضعیتی که کشورهای اسلامی بهار عربی و جنگ‌ها و ویرانی‌های پس از آن را تجربه می‌کردند، از میان قشر متوسط جامعه‌ی اندونیزیا سر برآورد و نامزد طبقه‌ی حاکم این کشور را در انتخابات شکست داد.
تداوم ارتباط نزدیک با اندونیزیا و استفاده‌ی بهینه از تجارت سیاسی و اقتصادی این کشور و جایگاهش در جهان اسلام برای تحت فشار گذاشتن طالبان، می‌تواند یخ شصت‌ساله‌ی سیاسی میان دو کشور آب کند؛ ضمن آن‌که انتظار می‌رود تلاش آقای ویدودو برای میان‌جی‌گری میان طالبان و دولت دستکم منجر به تضعیف وجاهت و اعتبار این گروه در میان گروه‌های مذهبی شود، زیرا آشتی دادن طالبان با دولت دستکم در شرایط کنونی چندان ساده نیست.