همکاری جذاب و مخاطره‌آمیز

سفر به هند در فرهنگ اسلامی-خراسانی همواره با خطرها، سختی‌ها و جذابیت‌ها تعریف شده است. سفر مقامات افغان به این کشور نیز تابع این دو مسأله است؛ در یک سر، دوستی استراتژیک با کشوری ثروت‌مند، در حال توسعه و یکی از قطب‌های اقتصادی آینده که طرح‌های بلندپروازانه‌یی دارد و همواره مهمانان افغان‌اش را با تخصیص بسته‌های کمکی نواخته است و از سویی، همسایه‌ی جنوبی افغانستان را رنجانده و به تبع آن پیامدهای پرضرری برای افغانستان به همراه داشته است.
سفر وزیر خارجه، صلاح‌الدین ربانی، به هند و شرکت در نشست مشترک با مقامات هندی نیز در همین بافتار قابل توضیح است. دولت هند بر ادامه‌ی کمک‌هایش، از جمله اجرای 116 پروژه‌ی توسعه‌یی، حمل‌ونقل اموال تجارتی از طریق بندر چابهار و اعطای بورسیه‌های تحصیلی نظامی تأکید کرده است. پیش از این نیز هند به‌عنوان یکی از حامیان نیرومند دولت افغانستان تلاش ورزیده تا بسته‌های کمکی‌ و همکاری‌های تجارتی‌اش را با افغانستان بیش‌تر کند. برای افغانستان که به‌لحاظ بازرگانی وابستگی عمیقی به پاکستان دارد، کشور فقیر و نیازمندی است، این بسته‌ها به اندازه‌ی کافی جذاب‌اند. به همین دلیل، آقای ربانی بر دوستی استراتژیک هند و افغانستان تأکید و از کمک‌های این کشور تشکر کرد.
اما برای افغانستان همکاری با هند، تفاوت‌های بسیاری در قیاس با همکاری این کشور با ایالات متحده‌ی امریکا یا دیگر کشورها دارد. این تفاوت، ریشه در نگاه پاکستان نسبت به افغانستان، مسایل تاریخی و ترس این کشور از نزدیک‌شدن هند به مرزهای شمالی‌اش است. مسأله‌ی نگران‌کننده‌تر این است که پاکستان به اندازه‌ی کافی توانایی برهم زدن ثبات را در افغانستان دارد. این کشور از زمان تجاوز اتحاد جماهیر شوروی تاکنون نفوذ غیرقابل انکاری در افغانستان داشته است. به همین دلیل، این کشور با اعتماد کامل بر این نکته تأکید کرده که کلید حل مسأله‌ی ثبات افغانستان را در دست دارد. معنای دیگر این جمله‌ی فروتنانه این است که راه ورود به افغانستان، از این کشور می‌گذرد؛ کما آن‌که در زمان تجهیز مجاهدین در برابر قشون سرخ نیز به همین شکل بود.
از این جهت، همکاری هند با افغانستان، برای افغانستان خطرهای بسیاری دارد. به تناسب میزان همکاری دو کشور و نگاهی که پاکستان به همکاری دو جانب دارد، این خطرها می‌تواند بیش و کم شود. در حال‌حاضر آن‌چه که روشن است، این است که پاکستان توانایی آسیب‌زدن به افغانستان را تا آن‌حد دارا است که مقایسه‌ی آن با مفادی که دوستی با هند می‌تواند به‌دنبال داشته باشد، نادرست به نظر برسد.
مورد‌ی که در سیاست خارجی افغانستان به‌خصوص در همکاری با کشورهای جنوب آسیا باید مدنظر قرار داده شود، تابع این پرسش است: آیا هند حاضر است از افغانستان در برابر پاکستان تحت هر شرایطی حمایت کند؟ پاسخ به این پرسش تاکنون دست‌کم از جانب هندی روشن نبوده. این کشور در تجهیز نیروهای امنیتی و اعطای چرخ‌بال‌های نظامی نشان داده که حاضر نیست اقدام تحریک‌آمیزی در برابر پاکستان انجام بدهد. معنایش این است که هند حاضر نیست قیمت رابطه‌ی افغانستان با این کشور را بپردازد.