کی چه می‌نویسد؟

بخش دوم تحقیقات کمیسیون حقیقت‌یاب ما مربوط به کاوش در این سوال بود که کی چه می‌نویسد. تعدادی از هم‌وطنان فرهیخته وقتی با سوال «شما چه می‌نویسید؟» روبه‌رو شدند، به حیرت افتادند. این طایفه کسانی بودند که نمی‌دانستند نوشتن چیست. محمد عالم قسیم، معلم ادبیات انگلیسی در لیسه‌ی خورشید، گفت:
«برادر، من معلم‌ام نه نویسنده. من هیچ‌وقت نمی‌نویسم. اگر وقت من به نوشتن ضایع شود،… خوب، نمی‌نویسم، نوشتن چی هست؟».
اعضای یک گروه دیگر اجتماعی گفتند که جز نوشتن کار دیگری ندارند. این افراد هر روز ساعت پنج صبح کار خود را شروع می‌کنند و تا ساعت دوی بعد از نیمه‌شب بی‌وقفه می‌نویسند. در پاسخ به این سوال که چه می‌نویسید، افراد عضو این گروه یک پاسخ گروهی داشتند: «معلوم نیست». ناظر اتل از اعضای این گروه گفت:
«واقعا معلوم نیست در‌باره‌ی چه می‌نویسیم. ما فیس‌بوک چلوونکی هستیم و هرچه به ما گفته شود همان را می‌نویسیم. مثلا آمر صاحب گروه از بالا دستور می‌گیرد که بیست‌وچهار ساعت آینده را صرف بدگویی از فلان رهبر سیاسی کنیم. ما فعال می‌شویم و هر بد و بیراهی که به خاطرمان برسد درباره‌ی او می‌نویسیم».
کمیسیون حقیقت‌یاب در پژوهش خود با تعدادی از قلم‌به‌دستان دیگر روبه‌رو شد که هر روز ده تا بیست بار می‌نویسند و معمولا در نوشته‌های خود گرامی می‌دارند. محمد رفیع نشاط در توضیح این حوزه‌ی نوشتن گفت:
«ما به وجوه مثبت مسایل بیشتر می‌پردازیم و به همین خاطر معمولا گرامی‌ می‌داریم. مثلا تقرر به‌جا و شایسته‌یی رخ داده، بیست‌وهشتمین سالگرد ازدواج کسی هست، ده متر سرک قیر شده، لیلما از صنف سوم فارغ شده، سفیر کشور عزیزمان از مسکو به وطن برگشته، استاد محترمی تالیف دهمین اثر تحقیقی خود در طی یک سال گذشته را با موفقیت به پایان رسانده…، در همه‌ی این موارد ما تبریک می‌نویسیم و گرامی می‌داریم».
جمعی دیگر از نویسنده‌گان که تعدادشان به دو‌ها نفر می‌رسید گفتند که حوزه‌ی اصلی کار نویسنده‌گی‌شان افشای مسایل پشت پرده‌ی سیاست و اجتماع است. عبدالرزاق رضایی در این مورد گفت:
«ما مسایل و رازهایی را از پشت پرده‌ی سیاست افغانستان و جهان افشا می‌کنیم که هنوز حتا وجود ندارند. گاه شده که ما رازی را افشا کرده‌ایم که خود افراد شریک در آن راز ازش بی‌خبر بوده‌اند».