میگویند، اختلاف نظر همزاد دموکراسی است. اولا، خدای را سپاس که دموکراسی همزاد هم داشته. ما خیال میکردیم خودش به تنهایی به دنیا آمده و مستحق هزار ناز است. البته اینکه چیزی همزاد دموکراسی باشد، دلیل نمیشود که ما نتوانیم به او بیاحترامی کنیم. بیاحترامی کردن به بعضی چیزها در بعضی اوقات یا اصلا بگو به همهی چیزها در همه حال، حق مسلم هر افغان است. مثلا آزادی نیز ممکن است همزاد دموکراسی باشد. اما میدانیم که آزادی یعنی اینکه اگر کسی در دهان آدم پاشید، آدم نفس عمیقی بگیرد و از شخص پاشنده تشکر نموده و به او تهنیت بگوید. یا خیلی که نظر مثبت به آزادی داشته باشیم. آزادی به این معناست که زن و مرد به صورت عریان و به دور از شئون انسانی شهر را به یک باغ عمومی (بدون پل) تبدیل کنند و بعد باغ بالا و باغ پایین و هلهله و چک چک و بیتربیتی و شملغقنمایی و ترک دیانت. طبیعی است که ما صرفا به این خاطر که آزادی همزاد دموکراسی است، تن به این مذلت نمیدهیم.
اما اصل حرف سر اختلاف نظر بود. اختلاف نظر باعث برانگیخته شدن بحثهای به غایت مفید میگردد، به شرطی که موضوع مورد اختلاف باعث تحکیم عنعنات ما شود. مثلا میشنوید که یک مردِ از خدا بیخبر زنی را به زور تفنگ از خانهاش فرار داده. دو روز بعد مردان خانوادهی آن زن، زن مذکور را پیدا کرده و او را با یک گلوله از بین میبرند. در اینجا ملاحظه میکنید که این مردان محترم، احترامشان به جای، با بیعقلی و هیجان کاری کردهاند که قطعا سبب پشیمانیشان خواهد شد. دلیلش هم این است که در اینگونه موارد اگر با دیگران مشوره میکردند، قطعا جزای عبرتانگیزتری برای آن زن پیدا میکردند. یکی میگفت باید پای چپش را از زانو قطع کنیم و آن را بر شانهی راستش بچسپانیم. دیگری میگفت که گوش و بینیاش را ببریم و خودش را با بیل از صفحهی گیتی محو نماییم. یکی دیگر میگفت که بهتر است این زن را به صورت زنده از درخت آویزان کنیم. میبینید که در این عرصه هرچه اختلاف نظر بیشتر میشود، گزینههای مجازات چنین زنانی هم توسعه مییابند. اگر مردان خانوادهی آن خانم به این اختلاف نظرها گوش بدهند، فردا دچار عذاب وجدان نمیشوند و با خود نمیگویند، «واخ! چه آسان، چه ساده گذاشتیم که بمیرد. کاش اول خوب شکنجهاش میکردیم. چرا این به فکر ما نرسید؟»
یک نمونهی دیگر از اختلاف نظر زیانآور، همین اختلاف نظر بزرگان دولتی سرِ اصلاح نظام انتخابات افغانستان است. این اختلاف نظرها نتیجهای جز تباهی ندارند. کاش مثلا اختلاف سر این میبود که انتخابات را برای همیشه لغو کنیم یا حداقل برای همین چند سال پیشرو؟ اینگونه اختلاف نظرها سبب میشوند که مشکل از ریشه حل شود.
