پسازچاشت یک روز سرد زمستانی و خنک جانسوز بلخ بود. اسدالله (مستعار) با دوستان خود در یکی از دکانهای شهر مزار شریف سرگرم قصه بود که ناگهان محل از سوی طالبان محاصره شد. طالبان اسدالله را بازداشت کردند و با خود بردند.
پس از رسیدن به قدرت دوبارهی طالبان این دومینبار است که اسدالله از سوی طالبان بازداشت میشود اما آنچه که تفاوت دارد نوع بازداشت وی است. اینبار طالبان قبل از بازداشت وی را در برابر چشمهای همسایهها تا حد مرگ لتوکوب کردهاند.
اسدالله که نمیخواهد هویت وی افشا شود یا تصویری از نشانههای شکنجهی برجایمانده در بدناش را رسانهای کند میگوید ریاست استخبارات طالبان ابتدا وی را به اندازهای در برابر چشم مردم لتوکوب کرده که از حال رفته؛ اما در همان روزهای سرد زمستان وی را با آب دوباره به هوش آورده و با خود بردهاند.
اسدالله میگوید پس از اینکه ده دقیقه با موتر راهپیمایی کردند، طالبان او را در یک زیرزمینی نمناک و تاریک، که مربوط به ریاست استخبارات طالبان در شهر مزار شریف بوده، بردهاند.
این مرد میگوید هرچند به اندازهی کافی لتوکوب شده بود اما با دیدن جایی که طالبان برای وی اختصاص داده بودند، وحشت بیشتری برجانش پیدا شده است. «زمانی که زیرخانه را دیدم، موی در بدن زخمی من راست شد. فهمیده بودم که اینبار طالبان چه بلای سر من میآورند.»
اسدالله روایت غمانگیزی از زمانی که زیر شکنجه در زندانهای وحشتناک ریاست استخبارات این گروه بوده، دارد. میگوید پس از نیمساعت، روند تازهی لتوکوب آغاز شد و قبل از اینکه علت بازداشت من را بگویند، سرم را به داخل تشت پر از آب داخل کردند و با سیمهای دبل که با هم بافته شده بودند در بدنم میزدند.
اسدالله پس از تسلط طالبان از سوی این گروه متهم به داشتن سلاحهای غیرقانونی بوده است، در حالیکه بهگفتهی خودش قبل از سقوط نظام سلاحها را به مالکاش تسلیم کرده است.
این مرد میافزاید: «هرچند هزارویک بار برایشان فریاد زدم که نزد من هیچ سلاحی نیست اما باور نکردند و همچنان شکنجههایشان را ادامه دادند؛ اینبار اما سبک تازهای را انتخاب کرده بودند و از پای آویزان کردند.»
لتوکوب، آویزانشدن از پای، شوک برقی، خفهکردن با دست یا دستمال و آویزانکردن سنگ از آلت تناسلی از انواع شکنجههای طالبان بوده که اسدالله متحمل شده است. اما پس از این همه که طالبان هیچ چیزی دستگیرشان نمیشود وی را به ضمانت رها میکنند.
حکایت غمانگیز اسدالله درد مشترک صدها فردی دیگری است که شاهد شکنجههای مشابه با وی از سوی طالبان بودهاند اما روایت و شریکسازی آنچه که بالایشان گذشته با خبرنگاران خالی از مشکل نیست و به گذشتن از هفت خوان رستم میماند.
با آن هم روزنامه اطلاعات روز تلاش کرده روایتگر شکنجهها و بدرفتاریهای طالبان با افرادی باشد که در جریان نزدیک به ۲۰ ماه از حکومت این گروه، تجربهی زندان طالبان را داشته باشد.
در این گزارش با شش نفر که در زندان طالبان زندانی بوده، دو وکیل مدافع و برخی از آگاهان نظامی صحبت شده است.
طالبان پس از تغییر نظام، عفو عمومی را بهعنوان اولین اقدام شان در برابر افرادی که سابقهی نظامی و سیاسی داشتند، اعلام کردند اما شماری از آگاهان مسائل نظامی و سیاسی در صحبت با روزنامه اطلاعات روز این گروه را به نقض عفو عمومی متهم میکنند.
این منابع که به علت وضعیت امنیتی میخواهند اسم شان در این گزارش گرفته نشود، میگویند در حالیکه رهبری طالبان عفو عمومی اعلام کرده است، اما همه روزه و با وجودی که محدودیتهای زیادی بر فعالیت رسانهها وضع شده، تصاویر و نوارهای دیداری از بدرفتاری، شکنجه و قتل مردم بهویژه نظامیان پیشین در شبکههای اجتماعی دستبدست شده است.
این منابع میگویند سازمان دیدبان حقوق بشر با نشر گزارشی گفته است که طالبان پس از آنکه قدرت را در ۱۵ آگست ۲۰۲۱ بدست گرفتند، ۱۰۰ مورد اعدام و آدمربایی اعضای دولت پیشین افغانستان را مستند کرده است.
این آگاهان میگویند بلخ بهعنوان یکی از ولایتهای مهم شمال کشور که همواره از بخشهای مهم افغانستان برای طالبان بوده نیز مانند سایر ولایتها شاهد بازداشت، قتل و بدرفتاری طالبان بوده و اکنون هم زندانهای طالبان بهویژه زندان استخبارات این گروه پر از اعضای نظامی گذشته است.
بهگفتهی این آگاهان، در حال حاضر افرادی که از سوی طالبان بازداشت میشوند در دو محل، یکی زندان عمومی تحت کنترل وزارت داخله و دوم زندانهای ریاست استخبارات این گروه نگهداری میشوند.
بهباور این منابع، زندانیهای سیاسی، افراد متهم به همکاری با جبهههای ضد طالبان و افرادی که بر علیه نظام این گروه اعتراض دارند در زندانهای ریاست استخبارات و افرادی که در پیوند به جرمهای جنایی بازداشت شوند در زندان عمومی وزارت داخله در شهر مزار شریف، مرکز ولایت بلخ زندانی میشوند.
در همین حال یک نظامی حکومت پیشین با اسم مستعار سجاد حاضر شده تا داستان ماهها زندانیبودن خود را به روزنامه اطلاعات روز حکایت کند اما میخواهد بهدلیل موجودیت تهدیدها از وی عکس گرفته نشود و همینطور برای ما اجازهی ضبط صدای خود را هم نمیدهد.
سجاد حدود سه سال قبل از اینکه افغانستان بدست طالبان سقوط کند، از ارتش بیرون میشود و برای تأمین مخارج زندگی و هزینههای بلند عروسی به ایران مهاجرت میکند اما در ماه جون سال ۲۰۲۲ زمانی که به قصد ازدواج به بلخ میآید، توسط طالبان بازداشت میشود.
سجاد را طالبان به علت اینکه سابقهی نظامی داشته و پس از تغییر نظام با چهرههای نظامی پیشین ساکن در ایران عکسهای از وی در شبکههای اجتماعی نشر شده و داشتن رابطه با «جبهه مقاومت» تحت رهبری احمد مسعود، بازداشت کردهاند.
این نظامی حکومت سابق میگوید هرچند تلاش کرده تا برای طالبان توضیح دهد که سه سال قبل از سقوط جمهوریت از نظام خداحافظی کرده است اما هیچ تأثیری بر تصمیم طالبان نداشته و طالبان پس از بازداشت وی را شکنجه کردهاند.
سجاد میگوید طالبان نخست وی را به یکی از زندانهای ریاست استخبارات بردهاند اما بعد از روزها شکنجه و لتوکوب به زندان عمومی وزارت داخله در شهر مزار شریف منتقل کردهاند.
سجاد که تجربهی شکنجه، بدرفتاری، توهین و برخورد نادرست طالبان با زندانیها در هر دو نوع زندان این گروه را دارد، میگوید: «طالبان با زندانیها مانند یک حیوان رفتار میکنند. هیچ ارزشی به انسانبودن قائل نیستند و تنها توهین، تحقیر و شکنجه را یاد دارند.»
سجاد همچنان میافزاید: «شکنجههای زیادی را دیدم. هر روز فقط با تکرار یک موضوع که چرا با جبهه مقاومت همکاری میکنم با پایپ، سیم دبل و دندهی برقی لتوکوب میکردند. حتا یک روز در جریان بازجویی پایپ آب را داخل دهن من کردند تا اینکه شکمم ورم کرد و از حال رفتم.»
این نظامی پیشین میگوید، لتوکوب با دندهی آهنی و میل سلاح، آویزانکردن از پای به سقف خانه، بستن سنگ یا چیز سنگین به آلت تناسلی مرد، کشیدن ناخن، فروکردن پایپ به داخل دهن و دهها مورد دیگر از شیوههای است که طالبان در جریان بازجویی از زندانیها استفاده میکنند.
زندان زنانهی طالبان کابوس وحشتناک برای زنان
همزمان با به قدرت رسیدن دوبارهی طالبان، وضع محدودیتهای سخت و زنستیزانهی این گروه سبب شد تا اعتراضهای مدنی از سوی زنان در اکثر بزرگشهرهای کشور راهاندازی شود.
این اعتراضهای زنان که برای تحقق عدالت و رسیدن حقوق اساسی چون حق تحصیل، آموزش، حق کار و حضور معنادار در اجتماع بود، با واکنشهای تند طالبان روبهرو شده است. گروه طالبان برای سرکوب اعتراضهای مدنی تعداد زیادی از دختران و زنان معترض را لتوکوب و حتا بازداشت کردهاند.
یافتههای یک گزارش تحقیقی روزنامه اطلاعات روز نشان میدهد که در یک سال گذشته طالبان بیش از هزار زن را بازداشت و زندانی کردهاند.
فروزان (مستعار)، یکی از بانوانی است که در ماه اکتوبر سال گذشته و پس از شرکت در راهپیمایی اعتراضی دانشجویان دانشگاه بلخ که در واکنش به تعلیق تحصیل دختران در دانشگاهها راهاندازی شده بود، بازداشت شده است.
این دختر با اسم مستعار فروزان آماده شده تا شکنجه، خشونت، توهین و چشمدید خودش از زندان طالبان بوده را روایت کند.
فروزان میگوید در جریان ۱۵ روز نخست که در زندان ریاست استخبارات بوده بدترین نوع خشونتها، توهین و لتوکوب را در سلولهای جداگانه که بانوان را نگهداری میکردند دیده است.
این دختر میگوید ۱۵ روز پیهم طلبان وی را با شوک برقی و با زدن سیلی و لگد به سر و صورتش شکنجه کردهاند. این دختر میافزاید که طالبان در جریان بازجوییشان از آنان میپرسیدند که از کدام کشور و کدام سازمان برای برهمزدن نظام و اعتراض در برابر حکومت شان پول دریافت کردهاند.
فروزان افزود: «هر روز گپهای تکراری بود که از کجا دستور میگیرید و که برایتان پول میدهد که در برابر ما دست به اعتراض میزنید؟»
با این حال یکی از وکلای مدافع ولایت بلخ که پروندههای برخی از دختران بازداشتشده از سوی طالبان را پیشبرده است حکایتهای غمانگیزی از دوران اسارت بانوان در زندان طالبان دارد.
این وکیل مدافع با اسم مستعار رفیع حاضر شده تا داستان یک زن زندانی که در سال گذشته به علت شرکت در چندین اعتراض در برابر طالبان بازداشت شده را برای روزنامه اطلاعات روز بیان کند.
بهشته (مستعار)، موکل این وکیل مدافع شاید شانس آورده بود، چون او نخستین زنی است که پس از بازداشت به زندان زنانهی ولایت بلخ منتقل میشود. اما رفیع میگوید بهشته نیز شاهد شکنجههایی بوده و گرسنگی و خشونتهایی را متحمل شده است.
بهشته دقیقا زمانی که در بستر بیماری بوده به اتهام شرکت در یک گردهمایی اعتراضی در یک مکان سربسته از سوی طالبان بازداشت و شناسایی میشود و به زندان عمومی منتقل میگردد.
رفیع به نقل از بهشته میگوید: «هرچند خانوادهی من بارها تأکید کردند که دیگر در اعتراضها شرکت نکنم، اما موفق نشدم خودم را راضی کنم تا شاهد این همه نابرابری در برابر زنان باشم.»
بدرفتاری طالبان با زنان در زندان
در زندان زنانهی بلخ در کنار زنان معترض برخی دیگر از بانوان نیز به اتهامهای مختلف چون داشتن رابطهی نامشروع، فرار از منزل، فروش مواد مخدر، روسپیگری و خشونتهای خانوادگی نگهداری میشوند.
براساس آمارهایی که سخنگوی فرماندهی امنیهی طالبان در بلخ و یک منبع معتبر از زندان عمومی ولایت بلخ بدست میدهد، در حال حاضر نزدیک به دو هزار نفر زندانی هستند که از این میان دستکم ۳۰۰ نفر شان را زنان تشکل میدهند.
شماری از بانوانی که تجربهی حبس در زندان طالبان را دارند و برخی از وکلای مدافع در صحبت به روزنامه اطلاعات روز میگویند این بانوان هم روزهای دشواری را دیدهاند و همواره مورد برخورد نادرست طالبان قرار گرفتهاند.
زهرا (مستعار) که به اتهام کمک به یک دختر جوانی که از خانه فرار کرده بازداشت شده است. این زن میگوید در مدتی که در زندان زنانهی شهر مزار شریف بهسر برده، روزانه شاهد زندانیشدن سه الی چهار زن بوده است.
این زن میگوید استفاده از الفاظ زشت، توهین و تحقیر، خشونت و لتوکوب زنان زندانی یک امر عادی است که همواره شاهد آن بوده است.
اما این زن روایت دیگری نیز دارد و میگوید در جریان شب زنان جوان زندانی را پس از آمادهکردن بهجای نامعلوم انتقال میدادند اما قبل از طلوع آفتاب دوباره به محبس آورده میشدند.
این زن میافزاید: «بعد از ساعت هشت شب زنان جوان آراسته میشدند و بهجای نامعلوم برده میشدند؛ اما زمانی که صبح وقت برمیگشتند از وضعیت و لکههای سرخ زیر گلویشان فهمیده میشد که شب را کجا سپری کردهاند.»
یک زن که اسم خود را نجلا مینامد، در یک گفتوگوی انترنتی با خبرنگار روزنامه اطلاعات روز دیدگاه مشابه با زهرا دارد و تجاوز بالای زنان زندانی را تأیید میکند.
این زن نزدیک به چهار ماه را به اتهام داشتن رابطهی نامشروع در زندان شهر مزار شریف سپری کرده و پس از رهایی مجبور شده به ایران مهاجرت کند.
نجلا میگوید شبانه توسط کارمندان زندان زنانهی طالبان در شهر مزار شریف به یک اتاق خالی منتقل شده و نیروهای این گروه بعد از لتوکوب و توهین بالای وی تجاوز کردهاند.
این زنان میافزاید: «در نزدیک به چهار ماه که در زندان بودم پنج بار بالای من تجاوز شده و هر بار دو یا سه نفر بودند. هر قدر فریاد میکردم کسی نالههای من را نمیشنید.»
این زن همچنان از زمانی که مقاومت کرده یاد میکند و میگوید: «وقتی برایشان میگفتم که شما خو مسلمان واقعی هستید و همیشه میگویید تجاوز و زنا حرام است پس چرا خود تان این کار را میکنید؟ طالبان میگفتند ما که باشیم نیاز به دیگران نیست که تو همراه شان همبستر شوی.»
یک وکیل مدافع با نام مستعار عزیز هم که برای رسیدگی به پروندههای مؤکلین خود در رفتوآمد به زندان زنانهی طالبان است، تأیید میکند که خشونت، بدرفتاری و شکنجهی زنان زندانی در زندانهای طالبان وجود دارد.
عزیز میگوید زنانی که در زندان زنانهی طالبان هستند بارها مورد تجاوز جنسی قرار میگیرند و بهگونهی شدید لتوکوب میشوند اما به علتی که تهدید شدهاند حاضر نیستند در مورد آن با فردی صحبت کنند.
عزیز میافزاید: «زنان بیچارهای که لتوکوب شدند اما بهدلیل اینکه در زمان ملاقات ما دو سه نیروی طالب وجود دارند نمیتوانند آنچه که برایشان گذشته را قصه کنند.»
موضوع بدرفتاری، خشونت، لتوکوب زندانیها در زندان طالبان در نظام این گروه مورد تازهای نیست بلکه در پیوند به آن دهها گزارش غمانگیز و وحشتناک در رسانههای کشور نشر شده است.
بازداشتهای طالبان بهدلیل انتقامجویی و سرکوب افرادی که در برابر نابرابریهای طالبان ایستادگی میکنند واکنشهای گستردهای داخلی و خارجی را به همراه داشته است.
در تازهترین مورد دفتر معاونت سازمان ملل متحد (یوناما) یکبار دیگر در رشتهتوییتی از بازداشت خودسرانهی تعداد از فعالان جامعه مدنی و مدافعان حقوق زنان ابراز نگرانی کرده است.
این نهاد با ابراز خرسندی از رهایی نرگس سادات و زکریا اصولی، از طالبان خواسته است که: «ما خواستار آزادی فوری همه کسانی هستیم که خودسرانه بازداشت شدهاند.»
