با آنکه افغانستان به رعایت پروتکل ۲۵ نومبر ۱۹۹۹ مبنی به حذف همهی انواع تبعیض علیه زنان متعهد است و تا دو سال پیش از این روز بهمنظور مبارزه با خشونت در برابر زنان در سطوح مختلف و به روشهای گوناگون تجلیل میکرد، اما از دو سال به اینسو، نه تنها از تجلیل این روز خبری نیست و حرفی از منع خشونت در برابر زنان در افغانستان مطرح نمیشود، بلکه حکومت سرپرست طالبان خود متهم و عامل خشونت بر زنان دانسته میشود.
نجیبه ایوبی، خبرنگار، میگوید که طالبان محصول یک جامعهی مردسالار و بهشدت افراطی هستند و خودشان را در برابر نسل آگاه حقیر میبینند؛ از همین رو به اعمال انواع خشونت در مقابل همه، بهویژه زنان رو آوردهاند: «وقتی رهبری طالبان با آموزش زنان مخالفت میکند. جنگجویان پایینرتبهی این گروه به خود حق میدهند که هر نوع خشونت در برابر زنان را بهکار گیرند.»
پس از ۲۴ اسد سال گذشته، طالبان محدودیتهای گستردهای در برابر زنان وضع کردهاند. این محدودیتها زنان را از حقوق اساسیشان محروم کرده است. چنانچه اکنون میلیونها دختر از رفتن به مکتب باز ماندهاند.
شهلا فرید، استاد پیشین دانشکده حقوق دانشگاه کابل میگوید که طالبان مرتکب سه نوع خشونت (ضربوشتم، نقض حقوق بشری و خشونتهای معنوی) علیه زنان شدهاند: «اعمالی را که قبلا قانون منع خشونت آنها را به رسمیت شناخته بود و در اسناد بینالمللی مثل کنوانسیونهای رفع هر نوع تبعیض علیه زن و میثاق منع خشونت علیه زن نیز آمده، طالبان مرتکب شدهاند. این گروه با وضع محدودیتهای گسترده نه تنها زنان را از حقوق اساسیشان محروم کردهاند، بلکه زنان را شیءانگاری کرده و ارزش انسانی آنان را زیر سؤال برده است.»
خانم فرید تأکید میکند که طالبان زنان را تنها بهعنوان یک ابزار جنسی میبینند.
این در حالی است که زنان در حاکمیت گروه طالبان حق انتخاب نوع پوشششان را ندارند و رنگ آن را نیز نمیتوانند انتخاب کنند. به همین ترتیب زنان بدون همراهی مرد حتا حق دریافت خدمات صحی را ندارند.
یکی از زنان معترض که خود زندان طالبان را تجربه کرده و شکنجه شده است، به روزنامه اطلاعات روز میگوید: «زنان در افغانستان با انواع خشونت روبهرو هستند. خودکشی، تجاوز، قتل، سرکوب، شکنجه، زندان، محرومیت از درس و دانشگاه، بد دادن، ازدواج اجباری، نکاح زیر سن، محکمه صحرایی، ممنوعیت سفر، ممنوعیت از کار، محدود ماندن، فروش دختران و هر نوع خشونت فیزیکی و روانی دیگر در مقابل زنان وجود دارد.»
مجمع جهانی اقتصاد (WEF)، افغانستان را به لحاظ شاخص شکاف جنسیتی بین زن و مرد در آخر فهرست کشورهای جهان قرار داده و با این جایگاه افغانستان عنوان بدترین کشور برای زنان را به خود اختصاص داده است.
خشونتهای که با زنان از سوی طالبان انجام شدهاند
افزون به محدودیتهای گسترده، طالبان در ۱۵ ماه گذشته، زنان از جمله زنان نظامی را بهدلایل وظایف و عضویتشان در نظام جمهوری مورد بازپرسی قرار دادهاند. گم شدن عالیه عزیزی، مدیر زندان زنانهی ولایت هرات از اولین موارد خشونت در برابر زنان است که عامل آن طالبان دانسته میشود. او چهار سال مدیر زندان زنانهی هرات بود و بعد از سقوط هرات بدست طالبان در ۲۱ اسد سال گذشته، او مانند بسیاری از کارمندان دولت خانهنشین شد؛ اما پس از چند روز خانهنشینی، مسئولان محلی طالبان برای هرات او را به کارش خواستند که از آن زمان تا اکنون از عالیه خبری نیست. کارزار و دادخواهیها برای رهایی عالیه نیز نتیجهای نداشته است.
دومین مورد، قتل فجیع یک عضو پیشین پولیس در ولایت غور است. این عضو پولیس، نگار نام داشت و کارمند زندان زنانهی ولایت غور بود. او شام روز شنبه (۳ سنبله ۱۴۰۰) در خانهاش در حالی به قتل رسید که هفت ماه باردار بود. منابع مردمی در غور تأیید میکنند که نیروهای طالبان این زن را در مقابل چشمان کودکانش تیرباران و به قتل رساندهاند. یک زن نظامیپوش دیگر نیز با ارسال مدارک شکنجهاش به روزنامه اطلاعات روز میگوید که طالبان او را ابتدا به وظیفهاش خواسته و سپس مورد بازجویی قرار داده و شکنجه کردهاند. این زن با پادرمیانی مردم از زندان رها شده است.
شکنجهی زنان معترض
از ۱۵ ماه به اینسو، زنان افغانستان همواره در برابر محدودیتها و وضعیت نابهسامان زندگیشان دست به اعتراض زدهاند. اما نه تنها به این اعتراض و خواست زنان معترض توجه نشده و منجر به رفع این محدودیتها نشده است، بلکه زنان معترض خود مورد خشونت فیزیکی و روانی مستقیم طالبان قرار گرفتهاند.
طالبان بارها با معترضان با خشونت برخورد کرده و آنان را متفرق کردهاند. این گروه ۴۴ زن معترض را تنها در کابل از خانه یا محل کارشان بازداشت و شکنجه کرده است. شماری از این زنان که اکنون از افغانستان بیرون شدهاند، به روزنامه اطلاعات روز گفتند که در زندان طالبان انواع مختلف شکنجهی جسمی و روانی را تجربه کردهاند.
اخراج دانشجویان
افزون به شکنجه، طالبان دختران معترض را از حق ادامهی تحصیل نیز محروم کردهاند. بعد از رویداد انتحاری مرکز آموزشی کاج که منجر به کشتهشدن ۵۴ دانشآموز دختر و زخمیشدن بیش از ۱۱۵ دانشآموز دیگر شد، موج اعتراضها در افغانستان شکل گرفت. علیرغم محدودیتهای شدید طالبان، بیشتر این دادخواهیها را دختران دانشجو راهاندازی کرده بودند. عاملی که سبب شد تا طالبان آنان را از دانشگاهها و خوابگاههای دولتی اخراج و از ادامهی تحصیل منع کنند.
ازدواجهای اجباری جنگجویان طالبان
در کنار این، دخترانی که هیچ نقشی در این اعتراضها نداشتهاند نیز از خشونتهای طالبان مصون نبودهاند. شماری از جنگجویان و افراد برجستهی طالبان بعد از ۲۴ اسد سال گذشته، دختران را مجبور به ازدواج کردهاند و یا آنان را مورد آزارواذیت جنسی قرار دادهاند.
الهه دلاورزی، دانشجوی سال سوم دانشگاه طبی کابل و دختر یکی از جنرالان نیروهای امنیتی پیشین افغانستان است. او در روز هشتم سنبله ۱۴۰۱ خورشیدی با انتشار ویدیو و عکسهایی از خود در رسانههای اجتماعی فاش کرد که در زمستان گذشته، بهدلیل داشتن تصاویر نیروهای امنیتی پیشین در گوشیاش، در یک ایست بازرسی طالبان بازداشت شد.
او مدعی شد که سعید خوستی، سخنگوی پیشین وزارت امور داخلهی طالبان در بازداشتگاه به او تجاوز کرده و سپس او را بهزور به عقد خود درآورده است. این دختر جوان تصاویری از آثار شکنجه و جراحتهایی که بر بدن داشت، منتشر کرد و گفت که خوستی بارها او را به بدترین شکل ممکن با چاقو و کابل شکنجه کرده است.
قاری سعید خوستی هرچند در ابتدا ادعاهای الهه را بیاساس خواند و مدعی شد که او را نمیشناسد، اما پس از انتشار تصاویر و ویدیوهایش، در توییتی نوشت که الهه همسرش بوده و او را بعدا بهدلیل ضعف در ایمان و عقیده و توهین به مقدسات، طلاق داده است.
آنچه برای الهه دلاورزی اتفاق افتاد، موضوع جدیدی نیست. طی ۱۵ ماه گذشته، از گوشهوکنار افغانستان گزارشهای متعددی میرسد که حاکی از تجاوز و ازدواج اجباری طالبان با دختران در روستاها و شهرها است.
چنانچه منابع مردمی در ولسوالی شولگره ولایت بلخ میگویند که آمر معارف طالبان برای این ولسوالی با یک دختر دانشآموز ۱۶ ساله در مکتب «بهگونهای اجباری» نکاح کرده است.
در ماه سنبله ۱۴۰۰ خورشیدی شماری از دختران معترض بلخ از سوی طالبان بازداشت شدند. بعد از این بازداشتها منابع به روزنامه اطلاعات روز گفتند که دختران معترض در زندان طالبان مورد تعرض جنسی قرار گرفتهاند. موضوعی که بعدا به قتلهای مرموز دختران جوان در مزار شریف انجامید.
افزایش گراف خشونتهای خانگی
در ۱۵ ماه گذشته خشونت در برابر زنان در محیط خانه نیز شدت یافته است. بهطور متوسط یک روز در میان یک زن در افغانستان از سوی خانوادهها و یا افراد دیگر به قتل میرسند.
زهرا سپهر، فعال مدنی و مشاور مسائل حقوقی به زنان که سالها برای رفع خشونت کار کرده، میگوید: «طالبان با وضع محدودیتها و ترویج باورهای منفی در مقابل زنان عملا خشونت را در بین زنان و مردان در خانواده و اجتماع گسترش داده و تلاش میکنند که خصوصیترین کانون را نیز طبق میل خودشان تغییر دهند.»
این در حالی است که در ۱۵ ماه گذشته، ۹۷ مورد قتل فجیع زنان توسط خانواده یا به شراکت خانوادهها، دو مورد تجاوز به کودک، ۳۹ مورد خودکشی، ۳۲ مورد دادگاه صحرایی، یک مورد قطع عضو از ولایت ننگرهار، ۴۰ مورد بازداشت زنان و چهار مورد ازدواج زیر سن دختران سرخط رسانهها بوده است.
کارشناسان و فعالان مدنی میگویند که طالبان بهدلیل داشتن دیدگاه قبیلهوی و گذشتهی تاریکشان در انجام حملات تروریستی، در برابر زنان از خشونت کار میگیرند و با استفاده از مسائل دینی از زنان بهعنوان ابزار سیاسی استفاده میکنند تا به اهدافشان برسند.
شهلا فرید، استاد دانشگاه میگوید: «رهبران گروه طالبان دیدگاه قبیلهویشان را به زنان تعمیم داده و برای رضایت افرادشان، زنان را در همان قالب دیدگاه خودشان میخواهند و از آن استفاده میکنند.»
خانم فرید اضافه میکند که این دیدگاه و عملکرد طالبان به افراد خاطی نیز جسارت داده است که در برابر زنان از خشونت کار بگیرند.
عزیز رفیعی، رییس مجتمع جامعه مدنی افغانستان (مجما) نیز به این باور است که طالبان با نقض حق حیات زنان، در صدد استفادهی ابرازی از زنان است و از آنان بهعنوان اهرم فشار جامعهی جهانی استفاده میکنند.
دیدبان حقوق بشر نیز میگوید که طالبان برای خاموش کردن زنان اقدامات بیرحمانهی انجام میدهند. نجیبه ایوبی، خبرنگار، اما میگوید که استفادهی ابزاری از زنان با استفاده از خشونت راه بهجایی نمیبرد و تنها به بیزاری و گریز از وطن منجر میشود.
