باشندگان ولایت هرات در غرب افغانستان در دو دههی اخیر خطر حاکمشدن طالبان بر ولایتشان را به شکلی که این روزها دیده میشود، احساس نکرده بودند. آنها این روزها شاهد خارجشدن ولسوالیهای هرات از کنترل دولتاند؛ ولسوالیهایی که با درگیری و یا بدون درگیری بهدست طالبان افتادهاند.
طالبان فراتر از ولسوالیها حالا حلقهی محاصره مرکز شهر هرات را تنگتر کردهاند و به گفتهی عبدالصبور قانع، والی هرات حالا گمرکهای اسلامقلعه و تورغندی نیز به تصرف طالبان در آمدهاند. او روز شنبه در یک نشست خبری گفت: «حالا دوباره نیروها را انسجام میدهیم و جنگ این قسم مشکلات [سقوط ولسوالیها] دارد. ما در حال انسجام نیروهای امنیتی هستیم، تا ساحات ازدسترفته را دوباره بهتصرف خود بیاوریم و از کنترل طالبان خارج کنیم. برنامههای بازپسگیری ولسوالیها در وقت و زمانش عملی میشود.»
او هرچند به هراتیان اطمینان داد که کمربندهای امنیتی شهر هرات با حضور نیروهای دولتی و نیروهای خیزش مردمی تقویت شده است اما ترس از هجوم طالبان همچنان در هرات پابرجاست.
محمد احمدی، یکی از ساکنان هرات به روزنامه اطلاعات روز میگوید که در شوک عظیم حملهی احتمالی گسترده طالبان به شهر بهسر میبرد و بهنظر نمیرسد که نیروهای دولتی قادر به مهار این هجوم باشند: «شاید بهزودی طالبان شهر هرات را تصرف کنند، اما حکومت میتواند که با استحکام کمربند امنیتی شهر، هرات را بهدست طالبان تسلیم نکند.» نگرانی محمد، دغدغه اصلی این روزهای اغلب هراتنشینها است. آنانیکه از تکرار حاکمیت رژیم طالبان در نیمه دوم دهه ۹۰ میلادی در هرات نگران هستند.
آوارگی
شعلهورشدن جنگ در اغلب ولسوالیهای هرات در کنار زیانهای مرگبارش آوارگی زیادی را نیز درپی داشته است. بیشتر آوارگان بهشمول گلمحمد، در خانه اقوامشان، شب و روزشان را میگذرانند. او باشندهی اصلی ولسوالی غوریان هرات است و حالا در این ولسوالی پرچم سفید رنگ امارت اسلامی طالبان بهچشم میخورد.
او از حکومت میخواهد که ولسوالی غوریان را از تصرف گروه طالبان پاکسازی کند تا بتواند دوباره به زادگاهش برگردد: «آوارگی در هرات خیلی سخت است و ما مجبور شدیم که به خانه قومهای خود برویم. نباید غوریان بهدست طالبان سقوط میکرد.»
قیام مسلحانه
با تیرگی اوضاع امنیتی، شماری از هراتیان به فرماندهی محمداسماعیلخان (یکی از فرماندهان پیشین جهادی) جمع شدهاند. این فرمانده جهادی روز جمعه ۱۸ سرطان، حرکت موسوم به مقاومت مردم حوزه جنوبغرب را شکل داد تا این حرکت نیروی بازدارنده علیه پیشروی طالبان باشد.
محمداسماعیلخان از تمام هراتیان خواست تا با بسیج عمومی، جلو حملات فزاینده طالبان به هرات را بگیرند: «ما حرکت مقاومت مردمی حوزه جنوبغرب را از ساکنان ولایتهای بادغیس، فراه، هرات، غور، نیمروز، فاریاب، هلمند و هرات شکل دادهایم. فردا همگی کمر خود را ببندید. ما باید حوزه جنوبغرب را از این وضعیت نجات بدهیم.»
در گام نخست تمرکز محمداسماعیلخان برای تحکیم کمربند امنیتی هرات است، تا سد مستحکم علیه تهاجم طالب را شکل بدهد. او مدعی است که هماکنون شمار زیادی از افراد سلاح بهدست گرفتهاند و از هرات دفاع میکنند.
عبدالصبور قانع، والی هرات از میزان بلند علاقمندی مردم برای قیام علیه طالبان خبر میدهد. به گفتهی او «نیروهای ما در حال بسیج در هرات هستند و نیروهای مردمی در کنار نیروهای امنیتی هستند. مردم مراجعه کردهاند و خواهان سهمگرفتن در سرکوب طالبان هستند. ما روی یک برنامه کار میکنیم که نیروهای امنیتی و دفاعی به حالت تعرضی قرار بگیرند. به هراتیان اطمینان میدهیم که وضعیت در حال بهبودی کامل است.»
نیروهای مردمی در کنار نیروهای دولتی در بخشهایی از شهر هرات سلاح بهدستگرفتهاند تا جلو تحرکات طالبان را بگیرند. محمد مجاهدزاده، یکی از این نیروها به روزنامه اطلاعات روز میگوید که تا آخرین مرمی در کلاشینکفش در مقابل طالبان خواهد ایستاد: «ما وقتی دیدیم که طالبان ولسوالیها را میگیرند، ما هم مسلح شدیم و از مردم خود دفاع میکنیم.»
نیروهای خیزش مردمی در ولسوالیهای گذره و کرخ هرات نیز شکل گرفته بود اما به نظر میرسد که این نیروها در جنگ رو در رو با طالبان مؤثر نبوده است. ولسوالی کرخ هماکنون در کنترل گروه طالبان است.
افزایش بهای مواد اولیه
پس از افتادن گمرکهای اسلامقلعه و تورغندی هرات بهدست طالبان، مردم به خرید مواد اولیه و گاز روی آوردهاند تا با دوام مسدودبودن گمرکها، تا مدتی از خرید این مواد با قیمت بلند بیغم باشند. اما هجوم سیلآسای مردم برای خرید مواد اولیه، قیمت این مواد نیز بلند رفته و به افزایش قیمت در بازار منجر خواهد شد. هماکنون در قیمت هر بوجی برنج و آرد تا ۱۵۰ افغانی افزایش بهوجود آمده است.
ایران نیز اعلام کرده است که مرزهای خود را با افغانستان برای نقل و انتقال کالا مسدود کرده است. نثاراحمد ناصری، سرپرست گمرک هرات به روزنامه اطلاعات روز گفت که گروه طالبان گمرکهای اسلامقلعه و تورغندی را به تصرفشان در آوردهاند.
آمار مسئولان در اتاق تجارت و سرمایهگذاری هرات نشان میدهد که بیش از ۵۰ درصد کالاهای افغانستان از طریق گمرکهای هرات وارد میشود. احمدسعید صدیقی، معاون این اتاق در صحبت با روزنامه اطلاعات روز میگوید که انبارهای مواد غذایی و نفتی تاجران هرات برای حداکثر یک ماه خالی نخواهد شد.
او اما نگران بلندرفتن قیمت مواد اولیه بهدلیل مسدودشدن دوامدار گمرکهای اسلامقلعه و تورغندی است: «قرار است که روز دوشنبه طالبان با تاجران هرات بنشینند و در مورد آغاز فعالیت گمرک صحبت کنند تا نباید فعالیت گمرک متوقف شود و این به زیان همگی مردم کشور است.»
او هشدار میدهد که توقف فعالیتهای گمرکی در هرات، فعالیت کارخانههای تولیدی شهرک صنعتی هرات را به مشکل مواجه خواهد کرد و احتمال بیکاری کارمندان شهرک صنعتی وجود دارد.
هرات یکی از مهمترین ولایتهای افغانستان به لحاظ اقتصادی شمرده میشود، اما شدتگیری جنگ قطب اقتصادی افغانستان را بهشدت به لرزه درآورده است.
غیرت کنید به جنگ، نه بگویید