رضا صفری
ارز دیجیتال یک شکل از پول الکترونیکی است. بیشتر ارزهای دیجیتال بهمنظور امنیت بیشتر، حذف واسطهها و ناشناسبودن طراحی شدهاند. ارزهای دیجیتال، ارزهایی هستند که از رمزنگاری برای انتقال در انترنت استفاده میکنند، رمزنگاریهای ارزهای دیجیتال غیرقابل هک و پیگیری هستند.
اولین ارز دیجیتال بیتکوین (Bitcoin) است که در سال ۲۰۰۹ ایجاد شد و اکنون پادشاه دنیای ارزهای دیجیتال است. در چند سال گذشته ارزهای دیجیتال زیادی معرفی و عرضه شدهاند. در حال حاضر بیشتر از یک هزار نوع ارز دیجیتال در بازارهای جهانی وجود دارد اما شاید اکثر مردم همان پنجاه تای اول را بشناسند.
ارزهای دیجیتال بهمنظور امنیت و ناشناسبودن ساخته شدهاند. تقلب در انتقالات ارزهای دیجیتال جایگاهی ندارد. کسی مالک آنها نیست و کسی نمیتواند آنها را متوقف یا هک کند. غیرمتمرکز است و واسطهها را حذف میکند. استفاده از ارزهای دیجیتال نیاز به ثبتنام یا مدارک ندارد. پروسه استخراج برای همه امکانپذیر است و همه میتوانند با سختافزارهای مناسب از آن کسب عاید کنند. به همین دلایل محبوبیت این ارزها در سراسر جهان روزبهروز بیشتر شده است اما از آنجایی که هر بازاری نیازمند مقررات و قوانین است تا کارایی لازم را داشته باشد بازار ارزهای مجازی نیز نیازمند مقررات و قوانین دولتی است چرا که ارزهای ملی توسط ملتها کنترل میشود. بنابراین هر کشوری باید به سمت ثبت قوانین و مقررات برای مبادلات این نوع ارزها بروند و اگر چنین شود مشتریها با وجود چنین مقررات و قوانینی که دولتها ایجاد میکنند به این بازارها اطمینان پیدا کرده و احساس امنیت و آرامش بیشتری میکنند که این خود باعث محبوبیت بیشتر این ارزها خواهد شد.
در کتاب صنایع آینده نوشته الک راس (۲۰۱۶) که در آن آینده اقتصاد دنیا در صنایعی نظیر هوش مصنوعی، ژنتیک، رباتیک توصیف شده، عنوان شده ارزهای دیجیتال نیز جایگاهی مهم در آینده خواهند داشت.
درباره ارزهای دیجیتال میتوان گفت که این اولین دستاورد بشری در دنیای دیجیتال است که مرزبندیهای سیاسی درباره آن مصداق ندارد؛ یعنی شما وقتی از ارزهای دیجیتال استفاده میکنید اصلا مهم نیست در کجای این جهان زندگی میکنید، شهروند چه کشوری هستید، چه دینی دارید و از چه قوانینی پیروی میکنید. به همین دلیل این ارزها محبوبیت زیادی پیدا کردند و همچنان رشد میکنند و در پی این همهگیر شدن پولهای مجازی یا ارزهای دیجیتال سخت زیر ذرهبین قرار دارند و همه کشورها در تلاش هستند در استفاده و بهرهبرداری از آن پیشرو باشند و از بقیه عقب نمانند و احتمالا بهزودی شاهد قوانین صحیح استفاده از آنها خواهیم بود. جدیدترین آمار و گزارشهای خبری نشان میدهد استفاده از ارزهای دیجیتال در جهان به ویژه در منطقه آسیا-اقیانوسیه از استقبال فراوانی برخوردار است و هر روز بر میزان محبوبیت آن افزوده میشود.
کمیسیون بورس و اوراق بهادار امریکا که بازارهای مالی نیویورک را تنظیم میکند، به شرکتکنندگان در بازار اخطار داده است، ارائه و فروش داراییهای دیجیتالی از طریق سازمانهای مجازی باید تحت الزامات قوانین اوراق بهادار فدرال انجام گیرد.
بانک مرکزی انگلیس، رگلاتور مالی اصلی انگلستان، معتقد است که ارزهای دیجیتالی با ارزهای استاندارد مانند استرلینگ و دالر بسیار متفاوت هستند، چراکه آنها فقط به میزان محدود و برای تعداد کمی از افراد بهعنوان پول عمل میکنند و معتقد هستند ارزهای دیجیتالی بیشتر شبیه سرمایهگذاری عمل میکنند تا یک روش پرداخت.
در این میان افغانستان در برابر این ارزها مخالفتی اعلام نکرده است و در بخش قانونگذاری ارزهای دیجیتال نیز قانونی وضع نکرده است.
تاریخچه پول مجازی یا ارز دیجیتال
اوایل فوریه سال ۲۰۰۹، ساتوشی ناکاموتو در وبسایت «پی تو پی فاندیشن» برای اولینبار از پول دیجیتال حرف زد و نوشت: «من یک سیستم پرداخت الکتریکی متن باز (Open Source) ایجاد کردهام که بیتکوین نامیده میشود، با سیستم کنترلکنندهی غیر متمرکز، بدون سرور مرکزی یا تکیه بر نهادهای اعتباری.» ناکاموتو که اعتماد را عنصر اساسی در تولید، توزیع و گردش ارزهای رایج در سیستمهای مالی جهان میدانست در توضیح چرایی نیاز به پول دیجیتال، به نقض همیشگی این اعتماد در تاریخ سیستمهای مالی اشاره کرد. او معتقد بود برای سادهکردن نقل و انتقالات مالی باید از طریق «واسطه» یا فرد یا نهادی که نقش حلقه واسط را دارد فاصله گرفت. راهحل، به اعتقاد او پول دیجیتال بود که براساس اصل شناسایی رمزهای توافقشده بین طرفین معامله عمل میکند. ایدهی ناکاموتو از اواخر همان سال به اجرا درآمد و تا این لحظه بیش از هجده و نیم میلیون بیتکوین در شبکه انترنت توزیع شده است.
ریاضیاتی که پشت سیستم بیتکوین فعالیت میکند بسیار پیچیده است و از نظر تخنیکی حداکثر تعداد بیتکوینهایی که در طول یک دوره قابل تولید است به ۲۱میلیون محدود میشود. به همین منظور هیچ بانکی نمیتواند این خیل عظیم بیت کوین را تولید کند یا اینکه زمینه را برای کاهش و افزایش ارزش آنها در طول چرخه فعالیتشان فراهم آورد.
هر واحد پول دیجیتالی بیتکوین که در ابتدا کمتر از چند سنت ارزش داشت، اما این روزها به قیمت بالاتر از ۶۰هزار دالر رسیده است که دلیل عمده آن بحران بیماری کرونا و سرمایهگذاری شرکتهای بزرگ در این مارکت است. شرکت تسلا یک و نیم میلیارد دالر بیتکوین خریداری کرده است و اعلام کرد در معاملات خود ارزهای دیجیتال را برای پرداخت میپذیرد.
قابلیتهای ارز دیجیتال
پول دیجیتالی بهطور ساده یک کد رمزنگاری شده است که در شبکهای از کاربران میتوان از آن برای پرداخت به عنوان پول استفاده کرد، یک پول دیجیتال، یک پروتکل و یک نرمافزار است با قابلیتهای زیر است:
• انتقالات نظیر به نظیر آنی،
• پرداختهای جهانی،
• هزینههای پروسس کم و یا صفر.
ارزهای دیجیتال مشهور
بیتکوینBitcoin اولین و محبوبترین ارز دیجیتال است. بیتکوین توسط فردی (یا افرادی) ناشناس به نام ساتوشی ناکاموتو در سال ۲۰۰۹ عرضه شد. ارزش کل بازار بیت کوین اکنون بیش از ۱۷۹.۱۶ میلیارد دالر است.
اتریوم ((Ethereum در سال ۲۰۱۵ توسعه یافته است. اتریوم بلاکچین مخصوص خود را دارد، به همین دلیل به آن بلاکچین دوم هم گفته میشود. اتریوم فقط یک روش پرداخت نیست. روی بلاکچین اتریوم، قراردادهای هوشمند غیرمتمرکز اجرا میشود. بیش از ۹۰ درصد توکنهای موجود روی پلتفرم اتریوم فعالیت میکنند و حجم بازار آن ۲۹.۶۲ میلیارد دالر میباشد.
ریپل ((Ripple ریپل یکی دیگر از پلتفرمهای غیرمتمرکز مشهور است. ریپل در سال ۲۰۱۲ با هدف ایجاد ظرفیت معاملات بالا عرضه شد که حجم بازار آن برای فعلا به ۱۶.۶۴ میلیارد دالر رسیده است.
لایتکوین ( (litecoinاین ارز با تغییراتی در بیتکوین مانند انجام سریعتر معاملات و استخراج راحتتر، در سال ۲۰۱۳ عرضه شد که حجم بازار آن برای فعلا ۷.۱۹ میلیارد دالر رسیده است.
بلاکچین ((BlockChain
فناوری بلاکچین اساسا یک پایگاه داده توزیعشده از اسناد و یا دفتر کل عمومی «از همه انتقالات یا رویدادهای دیجیتال» است که توسط اجزای تشکیلدهندهاش به شکل مشترک اجرا میشود. هر معامله در دفتر کلی عمومی با توافق اکثریت اجزای سیستم محقق میگردد. اطلاعاتی که یکبار وارد سیستم شده باشد، هرگز پاک نمیشود. بلاکچین برای هر معامله منحصر به فردی که ایجاد شده باشد، اطلاعات قطعی و قابل بازبینی را ثبت میکند.
به زبان ساده تر میتوان گفت بلاکچین یک پایگاه دادهی به اشتراک گذاشتهشده است که هر چیزی به این پایگاه داده اضافه شود، یک رکورد جدید است.
کیف پول دیجیتال((Digital wallet
یک کیف پول نرمافزاری است که کلیدهای عمومی و خصوصی مرتبط با بلاکچین را در خود نگه میدارد. از این کلیدها برای ارسال و دریافت دادههای دیجیتالی در بلاکچین و ردیابی ماندهحساب ارزهای دیجیتالی استفاده میشود. اگر شما بخواهید بیتکوین یا هر ارز دیجیتالی دیگری را استفاده کنید حتما به یک کیف پول دیجیتالی نیاز خواهید داشت.
میلیونها نفر از مردم جهان از کیف پولهای دیجیتالی استفاده میکنند، اما سردرگمیهای زیادی در رابطه با این کیف پولها در میان جامعه ارزهای دیجیتال وجود دارد. برخلاف کیف پولهای معمولی، کیف پولهای دیجیتالی هیچ مقدار ارز فیزیکی را در خود جای نمیدهند. در واقع ارزهای دیجیتالی در هیچکجا و به هیچ صورت فیزیکیای نگهداری نمیشوند. تمام اطلاعات موجودیت آنها و انتقالات بر روی بلاکچین ذخیره میگردد.
وقتیکه فردی به شما بیتکوین یا هر نوع ارز دیجیتالی دیگر میفرستد درواقع مالکیت این ارزها را به کیف پول شما انتقال میدهد. بهمنظور ارسال ارز دیجیتال، کلیدهای خصوصیای که در کیف پول شما ذخیرهشدهاند باید با آدرسهای عمومیای که به ارزهای شما مرتبط است همخوانی داشته باشند. در این میان هیچگونه انتقال فیزیکی از ارزها صورت نمیپذیرد. انتقال بهصورت گزارشی بر روی بلاکچین انجام میشود و شما آن را در تغییر باقی مانده حساب ارزهای دیجیتالی خود در کیف پولتان مشاهده میکنید.
انواع مختلف کیف پولهای دیجیتالی
چندین نوع از این کیف پولها با روشهای مختلف در ذخیرهسازی و دسترسی به ارزهای دیجیتال وجود دارند. کیف پولها را میتوان در سه دستهی نرمافزاری، سختافزاری و کاغذی دستهبندی نمود. نوع نرمافزاری نیز میتواند بهصورت برنامهای روی کامپیوتر و لپتاپهای شما، تلفن همراه یا بهصورت آنلاین باشند.
دسکتاپ: در این نوع، شما با دانلود کیف پول و نصب آن بر روی کامپیوتر خود میتوانید از آن استفاده نمایید. این کیف پولها تنها میتوانند از یک سیستم مشخص اجرا شوند که این سیستم همان سیستمی است که آن را دانلود نموده است. این نوع از کیف پولها دارای امنیت بالایی هستند ولی در صورت ویروسیشدن یا هکشدن کامپیوتر شما، احتمال از دست رفتن سرمایهها وجود دارد.
آنلاین: این کیف پولها در بستری آنلاین اجرا میشوند و میتوان از آنها با هر دستگاهی و در هرجایی به کیف پول خود دسترسی پیدا کنید. باوجود اینکه، دسترسی به این کیف پولها راحت است، اما کلیدهای خصوصی شما بهصورت آنلاین و توسط برنامههای شخص ثالث ذخیره میگردند که در مقابل دزدیها و حملات هکرها آسیبپذیر هستند.
موبایل: کیف پولهایی که روی تلفنهای همراه شما اجرا میشوند بسیار کاربردی هستند و میتوان در هرجایی، ازجمله مغازهها، از آنها استفاده نمود. این برنامهها معمولا با حجم کمتر و کاربری سادهتر نسبت به نمونههای دسکتاپی طراحی میشوند چراکه فضای روی تلفنهای همراه محدودتر است.
سختافزاری: این کیف پولها از اینجهت که کلیدهای خصوصی افراد را در بستری سختافزاری نگهداری میکنند، با نمونههای نرمافزاری تفاوت دارند. این کیف پولها اطلاعات انتقالات را بهصورت آنلاین دریافت میکنند ولی ذخیره اطلاعات بهصورت آفلاین صورت میگیرد که به نسبت موجب افزایش ایمنی آنها میشود.
کاغذی: اینگونه کیف پولها بهراحتی قابلاستفاده هستند و امنیت فوقالعاده بالایی را نیز به شما میدهند. از روی نام اینگونه کیف پولها میتوان حدس زد که آنها کلیدهای خصوصی شما هستند که روی کاغذ چاپشدهاند، اما این کیف پولها در واقع نرمافزارهایی هستند که برای تولید امن چندین کلید و چاپ آنها روی کاغذ بهکار میروند. استفاده از این نوع کیف پولها نیز بسیار آسان است. انتقال ارزهای مختلف به کیف پول کاغذی شما بهوسیله آدرسهای عمومیای صورت میگیرد که روی کیف پول کاغذی مشخصشدهاند. بهعلاوه درصورتیکه بخواهید این ارزها را خرج کنید، تنها کافی است که آنها را از روی کیف پول کاغذی به کیف پول نرمافزاری انتقال دهید. این کار که بهاصطلاح «Wipe» گفته میشود را میتوان بهصورت دستی و با واردکردن کلیدهای دیجیتالی انجام داد و هم با اسکنکردن کیوآرکد روی کیف پول.
