مقامهای حکومت و وزارت صحت در این اواخر اعلام کردهاند که کشورهای هند و چین به ترتیب ۵۰۰ هزار و ۲۰۰ هزار دوز واکسن کرونا به افغانستان اهدا میکنند. براساس گفتههای معاون سخنگوی وزارت صحت، دیروز نخستین محمولهی واکسنهای اهدایی هندوستان به کابل رسیده است. رسیدن این محموله، آغاز واکسیناسیون کرونا در افغانستان را کلید میزند.
حکومت باید طرح جامع و شفافی را برای آغاز و تطبیق واکسیناسیون کرونا در کشور تدوین و اجرای دقیق آن را روی دست بگیرد. با توجه به استیلای فساد بر تمام امور سیاسی و اداری کشور، این تهدید بهصورت بالقوه وجود دارد که در تطبیق و توزیع واکسنهای کرونا، فساد، بیعدالتی و نفوذ سیاسی رخ داده و یک برنامهی صحی ملی که باید مطابق به استندردهای ویژهی آن تطبیق شود، با فساد، نفوذ سیاسی و نقض پرتکلهای تطبیق، از تأثیرگذاری عقیم شود.
در موج اول شیوع کووید۱۹ در افغانستان، فساد و نفوذ سیاسی افراد قدرتمند باعث شد که برخی افراد زورمند و بانفوذ و مقامات قدرتمند سیاسی و دولتی، از ظرفیتها و منابع صحی سهم ویژهای برای خود قایل شوند. برخی از گزارشها حاکی از آن بود که برخی افراد قدرتمند، با استفاده از بستر مساعد فساد و نفوذ سیاسیشان، حتا دستگاههای ونتلاتور را بهصورت شخصی به خانههایشان منتقل کردهبودند. در موج اول شیوع کووید۱۹، رییس مجلس سنا با استفاده از نفوذ سیاسیاش، یک هلیکوپتر ارتش و دهها سرباز نیروهای امنیتی را برای رفتن به زادگاهش در ننگرهار و سپریکردن دورهی قرنطینه به انحصار گرفته بود.
پیش از آنکه از هر نوع سازوکار قانونی برای جلوگیری از فساد در روند واکسیناسیون استفاده شده و بازدارندههای فساد و عدم شفافیت تعریف و روی دست گرفته شود، در خصوص واکسیناسیون کووید۱۹ باید این نکته برجسته شود که روند تطبیق و تأثیرگذاری این واکسیناسیون، بیش از آنکه یک موضوع فردی باشد، خاصیت و تأثیرگذاری یا عدم تأثیرگذاری جمعی دارد. اگر تصور بر این باشد که یک فرد، خود و خانواده و بستگانش را واکسن کرده و در نتیجه از خطر ابتلای مجدد به این پاندمی رهیده، برداشت دقیقی از این واکسن ندارد. واقع این است که واکسیناسیون کووید۱۹ در عمل در پی ایجاد یک معافیت جمعی است. برخلاف آنچه که تصور میشود، در یک تصویر کلان، اگر اکثریت جمعیت یک کشور واکسن نشود، با توجه به اینکه واکسنهای تولیدشده تا کنون، هیچکدام تأثیرگذاری و معافیت ۱۰۰ درصدی در پی ندارد، حتا کسانی که واکسن را دریافت میکنند نیز نمیتوانند اطمینان مطلقی از عدم ابتلای مجدد به ویروس داشته باشند. کما اینکه حتا اگر جمعیت کثیری از کشور واکسن دریافت کنند، کماکان خطر ابتلای مجدد وجود دارد زیرا این اتفاق در کشورهایی که تطبیق واکسن را آغاز کردهاند، رخ داده است.
در واقع، تطبیق واکسیناسیون کووید۱۹، به نوعی به مفهوم معافیت دستهجمعی است نه فردی. از این منظر، حتا اگر در دریافت یا توزیع و تطبیق آن نیز فساد، بیعدالتی و عدم شفافیت رخ دهد، آنهایی که به واسطهی فساد و نفوذ سیاسی خارج از روند قانونی واکسن تهیه کردهاند نمیتوانند اطمینان قابل اتکایی از معافیت در برابر بیماری داشته باشند.
حکومت افغانستان باید روند واکسیناسیون را با قاطعیت بالایی از مقابله با فساد، نفوذ سیاسی، بیعدالتی و در محوریت توده و مردم آغاز و تطبیق کند. این برنامهی ملی باید توده و مردممحور بوده و به رویکرد «اول نخبگان، قشر سیاسی، زورمندان، افراد بانفوذ و سپس توده» آلوده نشود.
