در روند جاری صلح افغانستان، پاکستان نقش محوری دارد. برای دهلی سناریوی بدتر از این نیست. از اینرو، هند نمیتواند خطری را که از ناحیه نفوذ گستردهی پاکستان در افغانستان متوجه هند باشد، نادیده بگیرد. به همین دلیل یک روی سیاست هند در طول تاریخ، بهویژه در نزدیک به دو دههی گذشته در افغانستان متمرکز بر تحکیم دوستی با کابل برای کوتاهکردن دست پاکستان از افغانستان بوده است. از طرف دیگر، اسلامآباد نیز همواره کوشیده که با حمایت از گروههای تندرو مثل طالبان، مردم و حکومت افغانستان را مجبور کند از هند دوری گزیند. رویکرد دشمنی اسلام اباد-هند در زمین افغانستان باعث شده که در بیش از 18 سال گذشته اغلب پروژههای هند در افغانستان با تهدید امنیتی روبهرو بوده است. پاکستان رقیب منطقهای هند و همسایهی افغانستان از نقش فعال هند در افغانستان ناراضی بوده است و حضور هند در افغانستان را تهدیدی برای امنیت خود پنداشته است. و بارها بهصورت آشکار پاکستان از ایفای نقش سازنده هند در افغانستان ابراز ناخشنودی کرده است. همچنان هند نیز در روایتسازی منفی علیه پاکستان و خلق گفتمان «پاکستان حامی تروریزم» چیزی کم نگذاشته است.
سالهاست که تحولات بزرگ افغانستان همواره زیر تأثیر بازی همسایگان و متحدان منطقهایاش -مشخصا هند و پاکستان- رقم خورده است. هنوز وضعیت همین است. این روزها روند صلح افغانستان مهمترین تحولی است که کابل در پیش دارد. بیتردید این روند همچنان متأثر از نقش و عملکرد همسایگان افغانستان است. به عبارت دیگر، نقش کشورهای همسایه در صلح افغانستان حیاتی است و مسأله اصلی در سیاست خارجی افغانستان هنوز منازعه و مداخله است.
سفر عبدالله عبدالله، رییس شورای عالی مصالحه ملی برای جلب حمایت از روند صلح افغانستان به هند حایز اهمیت است. موضع و عملکرد تلافیجویانهی هند در روند صلحی که پاکستان بیشترین نقش را در آن دارد، میتواند بر مذاکرات تأثیر منفی بگذارد. واقعیت این است که سفر عبدالله به دهلی برای رفع همین نگرانی صورت میگیرد. هفته گذشته آقای عبدالله به پاکستان سفر داشت. تلاشها برای خلق اجماع منطقهای همزمان با مذاکرات صلح هرچند دیرهنگام، اما ضرور است. در واقع هنوز حکومت افغانستان نتوانسته خلای غیبت اجماع منطقهای در روند صلح را پر کند. نیاز است که گامهای اساسی برای خلق این اجماع برداشته شود. کشورهای تأثیرگذار بر روندهای امنیتی، سیاسی و اقتصادی بر افغانستان نمیتوانند بدون ابتکار دولت افغانستان این اجماع را زمینهسازی کنند. بنابراین نیاز است که کابل با اعتمادسازی با کشورهای منطقه در پی یک اجماع برای صلح و تلاشهای سیاسی در سطح منطقه، روند صلح افغانستان را از گزند منازعه و مداخله دور نگهدارد.
اگرچه مواضع و منافع کشورهای منطقه و همسایگان افغانستان در روند مصالحهی کشور، دچار تشتت و اختلاف قابل توجه است، اما امکان ایجاد یک اجماع منطقهای در خصوص روند صلح افغانستان وجود دارد. کافی است که دستگاه دیپلماسی افغانستان روایت «افغانستان آرام به نفع همه» را جایگزین حساسیت و خشم رقیبان همسایه کند. نیاز است تلاش اصلی اطمیناندهی به کشورها و قدرتهای منطقهای این باشد که افغانستان آرام به نفع همه است.
بهنظر میرسد رسیدن به یک اجماع منطقهای بهویژه عبور از رقابت منازعه و مداخله هند و پاکستان در افغانستان سادهتر از گذشته شده است. از یک طرف، قدرتهای منطقهای و کشورهای همسایهی افغانستان با برنامههای امریکا در مورد صلح افغانستان همسو بهنظر میرسند یا دستکم مخالفت آشکار ندارند و از طرف دیگر، صلح افغانستان پیشرفت زیادی کرده است. سه هفته است که دولت افغانستان و طالبان مصروف مذاکره مستقیم هستند. مهمتر از آن، روحیه مثبت کشورهای همسایه در روز گشایش مذاکرات بینالافغانی بود. تمام کشورهای دور و نزدیک بهشمول هند و پاکستان بهطور قاطع از روند صلح جاری حمایت کردند. بنابراین، اجماع بین ذینفعان بزرگ در مورد نحوه برخورد با روند صلح از اهمیت بالایی برخوردار است و حکومت افغانستان از فرصت پیشآمده استفاده کند و به نگرانیها منطقهای و همسایگان پاسخ روشن دهد.
