افغانستان تا سه ماه دیگر نشست بینالمللی برای تجدید کمکها را پیش رو دارد. این نشست که قرار است در شهر ژنو برگزار شود، برای افغانستان مهم و حیاتی است. حکومت نیاز دارد برای بهدستآوردن تعهدات بیشتر تمویلکنندگان بینالمللی برای چهار سال آینده لابیگری کند. در نشست ژنو مهمترین چیزی که در کارنامه حکومت افغانستان برجسته باشد، امر مبارزه با فساد است. بهصورت واضح، باید حکومت برای قانع تمویلکنندگان در راستای مبارزه با فساد اداری گزارش قابل قبولی ارائه کند؛ زیرا حکومت همیشه برای مبارزه با فساد اداری زیر فشار و توجه جامعهی جهانی قرار داشته است و در سالهای اخیر جامعه جهانی بهطور واضح کمکهای خود را منوط به پیشرفت حکومت افغانستان در امر مبازره با فساد کرده است.
اخیرا و در آستانهی نشست ژنو حکومت شماری از مسئولان حکومتی را به دادستانی معرفی کرده است. در تازهترین مورد، نرگس نهان سرپرست پیشین وزارت معدن به دادستانی معرفی شد. یک هفته قبل از خانم نهان، فیروزالدین فیروز، وزیر پیشین وزارت صحتعامه، چهار معین برحال و گذشتهی این وزارت و چهار والی را به اتهام سوءاستفاده از بودجه مبارزه با کرونا از طرف اداره بازرس افغانستان به دادستانی معرفی شده است. فساد در تار و پود افغانستان ریشه دوانده و در مصرف بودجهی کرونا در هیچ موردی شفافیت وجود ندارد. گزارش اخیر اداره بازرس افغانستان نشان داد که فسادپیشگان حتا به بودجهی مبارزه با کرونا که به حیات جمعی مردم افغانستان بسته بود، رحم نکردهاند. افرادی که در حیفومیل بودجه کرونا مقصر شناختهاند، باید از خود در دادگاه دفاع کنند. نباید به این بحث رنگوبوی قومی و سیاسی داده شود.
اما نگرانی از برخورد سیاسی با پدیده فساد در افغانستان وجود دارد و این نگرانی زیاد بیمورد هم نیست. نیاز است که افراد صرف نظر از جایگاه و وابستگی سیاسیشان در برابر حسابدهی شفاف پاسخگو باشند. در زمینه چگونگی مصرف بودجهی کرونا همه بخشهای که مسئولیت داشتهاند باید پاسخ دهند. وقتی وزیر پشین صحت به دادستانی معرفی شده است، باید کار کرد شهردار کابل نیز مورد بررسی قرار گیرد. رسانهها از حیفومیل بودجه توزیع نان خشک از سوی شهرداری کابل گزارشهایی را مستند کردهاند. در این گزارشها آمده است که در توزیع نان خشک فساد وجود داشته است. اما این گزارشها هرگز جدی گرفته نشده و کسی مورد پیگرد قرار نگرفته است. معنای روشن این برخورد، رفتار گزینشی در مسأله مبارزه با فساد است. وقتی برخورد یکسانی وجود نداشته باشد، طبیعی است که آقای فیروز فکر میکند، حکومت برای داشتن دستآورد مبارزه با فساد در کنفرانس مهم جهانی پیش رو، او را به دادستانی کل معرفی کرده است.
رفتار حکومت در امر مبارزه با فساد تا کنون بیشتر برای قانعکردن افکار عامهی داخلی و خارجی متمرکز بوده است. به همین دلیل مبارزه با فساد نمایشی، گزینشی و مقطعی بوده است. اتهام فساد بیشتر دامن مهرههای کوچک و بدون پشتیبان سیاسی را گرفته است. حتا همین مورد نیز محدود و مقطعی بوده است. اشرف غنی همواره کوشیده است که از خود چهرهی جدی برای مبارزه با فساد در حکومت نشان دهد. اما این چهره بهدلیل برخورد دوگانه با افرادی که اتهام فساد علیهشان وجود دارد، هرگز از سوی افکار عمومی در داخل و حتا جامعه جهانی جدی گرفته نشده است. همین حالا چهرههایی در حکومت آقای غنی پستهای بسیار کلیدی را رهبری میکنند که علیهشان اتهامهای بزرگی فساد وجود دارد. اما بهدلیل اینکه متحد سیاسی- انتخاباتی رییسجمهور هستند، هرگز مورد پیگرد قرار نگرفته و بهطور واضح از رفتارهای قانونشکنانه و آلوده به فساد آنها چشمپوشی شده است. بنابراین مبارزه با فساد در افغانستان به یک موضوع سیاسی فرو کاسته شده است.
تا زمانی که مبارزه با فساد سیستماتیک نباشد، برخوردها گزینشی باشد و مردم در عمل مبارزه با فساد را نبینند، مبارزه با فساد یک شعار است و روزبهروز ارادهی سیاسی حکومت و بهویژه رییسجمهور غنی در امر مبارزه با فساد زیر سوال میرود. در عمل این رویه باعث بیشترشدن فساد شده است. براساس گزارش نهادهای نظارتی، آمار بلند فساد و پرداخت رشوه متعلق به حکومت وحدت ملی بوده است. دلیل این امر نیز بسیار روشن است، زیرا برای موفقیت بر ضد فساد اداری در افغانستان برخوردهای غیرسیاسی، دوامدار و یکدست نیاز است. از طرف دیگر، پیامد رفتار غیرسیستماتیک با پدیده فساد در افغانستان، شکلگیری فرهنگ معافیت فسادپیشگان و تضعیف نیروهای تنفیذ قانون است.
