نگرانی از فساد در مصرف بودجه مبارزه با کرونا از همان آغاز وجود داشت. تا کنون گزارشدهی از مصرف شفاف بودجه مبارزه با کرونا وجود ندارد. درحالیکه برنامه حکومت در آغاز این بود که بهطور منظم از مصارف بودجه مصرف شده به مردم و رسانهها گزارش دهد. اما این کار نشده است. چگونگی مصرف بودجه مبارزه با کرونا دستکم برای شهروندان کشور پر از ابهام است. شمار زیادی از شهروندان گفتهاند که بودجه مبارزه با کرونا حیفومیل شده و در جای درست آن مصرف نمیشود و مصرف بودجه مبارزه با کرونا شفاف نیست. عمدتا بودجه اختصاصیافته در دو جا بیشتر مصرف شده است. یکی در مورد ارائه خدمات صحی در زمینه تشخیص و تداوی بیماران کرونایی و دوم در کمک اقتصادی به شهروندان آسیبپذیر جامعه. در هر دو مورد مدیریت حکومت ضعیف و ناکارآمد بوده است.
احتمال فساد و حیفومیلشدن بودجه مبارزه با کرونا بلند است، زیرا بهدلیل فوریت مبارزه با کرونا تخصیص بودجهی احتیاطی و تدارکات نیز فوری صورت گرفته است. این موضوع زمینهی فساد، سوءاستفاده از پولهای اختصاصیافته و سوءاستفاده از تدارکات را بیشتر کرده است. مواردی از گزارشهای فساد و سوءاستفاده منابع اختصاصیافته به مبارزه با کرونا تا کنون رسانهای شده، اما بهطور کل هنوز چشمانداز روشنی از بودجه مصرفشده وجود ندارد. بعید بهنظر میرسد با مدیریت ضعیف و در کنار ساختارهای فسادآلود، حکومت توانسته باشد شفافیت را در مصرف بودجه تأمین کند. برای تأمین شفافیت یک راه حل اساسی این است که حکومت دسترسی به اطلاعات برای مردم و رسانهها را ممکن کند. اینکار کمک میکند که منابع بهصورت درست، شفاف و پاسخگو استفاده شود.
کشورهای زیادی کمکهای مالی بسیاری را برای افغانستان در امر مبارزه با کرونا وعده کرده یا در اختیار حکومت افغانستان قرار دادهاند. اما میکانیزم مصرف بودجه و هزینهها روشن نیست. حکومت بخش زیادی از بودجه مبارزه با کرونا را به ریاستهای صحت عامه ولایات اختصاص داده بود تا این ریاستها از این پول برای خریداری لوازم و تجهیزات طبی استفاده کنند. اما اکنون گزارشهایی وجود دارد که این پولها حیفومیل شده است. در بخش دیگر، صلاحیت مصرف هزینههای مبارزه با کرونا از مرکز به ولایات انتقال شده است. اما برای نظارت از چگونگی مصرف پولها توسط ادارات محلی تا کنون میکانیزمی تعریف نشده است. گزارش نهادهای غیرحکومتی که بر روند مصرف هزینهها نظارت دارند، ناامیدکننده است. دریافتها بیشتر این است که روند مصرف بودجه شفاف نیست و زمینههای فساد و سوءاستفاده در آن زیاد است.
سیاست مبارزه با کرونا در افغانستان تغییر کرده است. قرنطین از دستور کار حکومت خارج شده است. در زمینهی تشخیص و تداوی بیماران کرونایی پالیسی تغییر کرده و از این پس تمام مراکز صحی بهشمول بخش خصوصی صحت، میتوانند در زمینه تشخیص و درمان کرونا وارد عمل شوند. هر دوی این موضوع از نظر مالی بار زیادی از روی دوش حکومت افغانستان برمیدارد. دیگر نیازی نیست که حکومت افغانستان مثل گذشته برنامههای زیر نام کمک به شهروندان آسیبپذیر روی دست بگیرد. مثل برنامه توزیع نان یا گندم که هزینههای فراوان روی دست افغانستان گذاشت، اما بدون هیچ بازدهی. در زمینهی تشخیص و تداوی بیماران کرونایی قرار نیست حکومت هیچ بودجهای در اختیار بخش خصوصی صحت قرار دهد. هزینه درمان به حساب مردم است. بنابراین، باید حساب پولهای کمکشده و بودجه اختصاصیافته روشن و حکومت به شهروندان پاسخگو باشد. این کار زمانی میشود که حکومت زمینه دسترسی به اطلاعات و نظارت معنادار نهادهای نظارتی، رسانهها و جامعه مدنی را فراهم کند.
