فرصت دوباره برای تحقق ثبات در افغانستان

امروز ازبکستان میزبان نمایندگان ارشد 23 کشور جهان است؛ نشستی که به هدف بررسی صلح و امنیت در افغانستان برگزار شده است. آنچه که میزان خوش‌بینی نسبت به این نشست را بیش‌تر کرده، حضور نمایندگان عالی‌رتبه‌ی اتحادیه اروپا، امریکا و روسیه است. دو کشور امریکا و روسیه اکنون بیش‌ترین اختلاف نظر را در مورد آینده‌ی افغانستان و ناامنی کنونی دارند. روسیه با طالبان نزدیک شده و متهم است که به این گروه حمایت‌های تسلیحاتی و لوجستیکی فراهم می‌کند و امریکا نیز از سوی روسیه به حمایت از داعش و تلاش برای ناامن کردن آسیای میانه متهم است.
طالبان در سال گذشته خواستار مذاکره مستقیم با امریکا شدند، هرچند که این کشور چنین خواستی را پیشاپیش رد کرده بود. پس از آن در نشست دوم روند کابل، رییس‌جمهور غنی طرح گفت‌وگوی بی‌ پیش‌شرط با طالبان را پیش کشید؛ طرحی که عفو عمومی طالبان، تغییر آن در قالب یک تشکل سیاسی و حمایت دولت از افراد این گروه را در خود جای داده بود. این طرح با پیروی از الگوی مصالحه با حکمتیار و شامل مواردی بود که دستکم پیش کشیدن آن برای طالبان در افکار عمومی ناخوشایند به نظر می‌رسد. پس از آن، طالبان اعلامیه‌یی صادر کردند و در آن از سران مجاهدین دعوت کردند که با این گروه وارد مذاکره شوند. کاهش کمک‌های امریکا به پاکستان و تحریم شدن هفت شرکت بازرگانی این کشور نیز نشان می‌دهد که فشار بین‌المللی برای به حاشیه راندن طالبان و منزوی ساختن این گروه تشدید شده است.
علی‌رغم این وقایع، نه طالبان به مذاکره و پایان جنگ اندیشیده‌اند و نه توافقی بر سر این مسأله در سطح بین‌المللی شکل گرفته است. نشست‌های که در مورد امنیت افغانستان در مسکو برگزار شده، از سوی افغانستان با کم‌لطفی استقبال شده و امریکا به آن بی‌اعتنایی کرده است. در برابر آن، روسیه نیز سعی کرده که ابتکارهای افغانستان و امریکا را برای دست یافتن به اجماعی بر سر مسأله‌ی افغانستان به چالش بکشد. فراتر از آن، امریکایی‌ها مدعی‌اند که روسیه از طریق مرز تاجکستان طالبان را حمایت می‌کند. این گروه هم‌اکنون بر بخش‌های از نقاط مرزی شمالی از جمله در تخار تسلط دارند. به همین ترتیب، ایران، متحد روسیه در خاور میانه نیز متهم به حمایت از طالبان است. سفیر امریکا اخیراً گفته که ایران طالبان را در غرب افغانستان حمایت لوجستیکی می‌کند. پیش از آن نهادهای امنیتی از کشف مهمات نظامی ایرانی در مناطق غربی، خاصه در مناطقی که طالبان حضور نظامی دارند، خبر داده بودند.
برای روسیه و تا حدی چین، مهم است که از به خظر نیفتادن ثبات آسیای میانه اطمینان یابند. کشورهای آسیای میانه نیز از یک‌سو با مسأله‌ی حضور شبکه‌یی و گسترده احزاب و گروه‌های شبه‌نظامی بنیادگرا در داخل کشورهای شان روبه‌رویند و از جهتی دیگر، از اهمیت اقتصادی و ترابری ویژه‌یی در زمانه‌ی کنونی برخوردار شده‌اند. افزون بر آن، تاجکستان، ازبکستان و ترکمنستان با افغانستان مرزهای طولانی دارند و شبه‌نظامیان بنیادگرای این کشورها نیز با شبکه‌های تروریستی مستقر در افغانستان و پاکستان ارتباط ارگانیک وسیعی دارند. نوار مرزی شمال کشور نیز معبر بزرگ قاچاق مواد مخدر به روسیه و کشورهای اروپایی است. افزون بر آن کشورهای مانند تاجکستان و ازبکستان از قاچاق سیگرت از افغانستان نیز متأثرند.
از این رو، کشورهای آسیای میانه، خاصه ازبکستان که دیپلماسی میانه‌روتر و فعال‌تری را در عصر شوکت میرضیایف به پیش گرفته در خصوص وضعیت امنیتی افغانستان و موانعی که بر سر راه فرصت‌های اقتصادی این کشورها خلق می‌کند، نگرانند. ازبکستان گرچه به ظاهر تحت تأثیر سیاست‌های مسکو است، اما در گذشته نیز نقطه‌ی توافق و همکاری روسیه و امریکا بوده است. پایگاه مناس را از بکستان در اختیار نظامیان امریکایی قرار داده بود تا در وضعیتی که این کشور ارتباط مخدوشی با اسلام‌آباد داشت، از این طریق به حمایت تدارکاتی نظامیان‌شان در افغانستان ادامه بدهند. اکنون نیز ازبکستان محلی شده که نمایندگان کشورهای که اختلاف‌نظرهای عمیقی درباره‌ی افغانستان دارند، گردهم جمع شوند.
افغانستان در نشست تاشکند از این فرصت برخوردار است که زمینه برای شکل گرفتن توافقی بین‌المللی برای صلح و ثبات در این کشور فراهم آورد. این کار در صورتی ممکن است که این نشست بتواند مشکلات اصلی، و نقطه‌ عزیمت اختلاف‌ها بر سر افغانستان را شناسایی و در باره‌ی آن بحث توأم با اعتمادی را میان جوانب دخیل در این مسأله راه بیندازد.