پایان مسالمت‌آمیز منازعه‌ی کابل-بلخ

تجلیل از عید نوروز در شهر مزار شریف با پایان کشمکش سه‌ماهه‌ی عطامحمد نور و حکومت وحدت ملی همزمان شد. پس از آن والی دیروز والی جدید بلخ-اسحاق رهگذر-معرفی شد و به این ترتیب، حضور 15ساله‌ی عطامحمد نور به عنوان والی بلخ پایان یافت. از حوزه‌ی اقتدار او به عنوان آخرین جزیره‌ی قدرت یاد می‌شد. به همین ترتیب، آخرین فرمانده مقتدر محلی بود که سرانجام از مقام‌اش کناره‌گیری کرد. بسیاری نیز معتقدند که کنار رفتن عطامحمد نور از ولایت بلخ به معنای فروپاشی یک تشکل سیاسی نسبتاً مقتدر در برابر حکومت وحدت ملی نیز است؛ تشکلی که می‌توانست فشار لازم را بر حکومت برای پیگیری مطالبات شهروندان، از جمله برگزاری به موقع انتخابات و توزیع تذکره‌ی الکترونیکی، بیاورد. این فشار اکنون برداشته شده است و از این منظر، در جدال غنی-نور که به پیش از اعلام نتیجه‌ی نهایی انتخابات 1393 باز می‌گردد، پیروز نهایی غنی است.
در وضعیتی که تشکل‌ها و گروه‌های سیاسی بسیار سیال‌اند و هر آن تغییر جهت می‌دهند، چنین نتیجه‌‌گیری‌ چه به نفع عطامحمد نور یا رییس‌جمهور غنی شتاب‌زده است. وضعیت حاکم بر سپهر سیاسی افغانستان لایه‌های پیچیده‌یی دارد که اغلب بر محور منافع فردی چهره‌های سیاسی می‌چرخد. در نظر نگرفتن این مسأله ما را از درک علت منازعات سیاسی کنونی و مشکلات اساسی افغانستان دور می‌کند.
شدت یافتن کشمکش میان عطامحمد نور و رییس‌جمهور غنی با پا درمیانی‌یی حزب جمعیت اسلامی به یک فرصت سیاسی برای این حزب و عطامحمد نور تبدیل شد. جمعیت اسلامی اولاً در حال احیای جایگاه اثرگذار سیاسی‌اش در مناسبات سیاسی افغانستان بود و سپس از مطالباتی به دفاع برخواسته بود که رئوس خواسته‌های شهروندان را به صورت عام شکل می‌دهد. توزیع تذکره‌ی الکترونیکی، اجرای توافق‌نامه‌ی سیاسی و جلوگیری از معدودسالاری و انحصار مسایلی بودند که مردم نیز آن‌ را می‌خواهند. تجلیل از عید نوروز در مزار شریف یک فرصت سیاسی کم‌نظیر برای جمعیت اسلامی و عطامحمد نور بود. مزار شریف به عنوان کانون تجلیل از مراسم رسمی نوروز از این حیث همواره به عنوان یک نقطه‌ی قوت برای گروه‌های سیاسی به حساب آمده است. رییس‌جمهور غنی و اطرافیان‌اش با درک این مسأله، می‌کوشیدند که تا پیش از نوروز با عطامحمد نور یا جمعیت اسلامی به توافقی دست یابند و غائله را پایان بخشند.
عطامحمد نور ناگزیری‌ها و امیدواری‌های خودش را دارد. او از یک‌سو به خوبی از تشتتی که در حزب جمعیت حاکم است، آگاهی دارد. چهره‌های شناخته‌ شده‌ی جمعیت اسلامی در یک‌ونیم دهه‌ی اخیر توانایی حذف همدیگر را از رقابت بر سر معاونیت اول ریاست جمهوری داشته‌اند و بسیاری از آن‌ها از اعتبار لازم برای نمایندگی از جمعیت اسلامی در صف‌بندی‌های انتخاباتی بهره‌مندند. تجربه‌ی برکشیده‌شدن احمدضیا مسعود تا جایگاه معاونیت اول ریاست جمهوری و خانه‌نشین شدن مارشال فهیم، نقطه‌ی ضعف این حزب را آشکار می‌کند؛ مسأله‌یی که بی‌اعتمادی در میان چهره‌های شاخص این حزب را نیز فراهم می‌آورد. از این رو، عطامحمد نور نمی‌خواست مخالفت‌اش با رییس‌جمهور غنی تا برگزاری انتخابات ریاست جمهوری ادامه یابد.
عطامحمد نور همزمان که بر برآورده شدن خواست‌های جمعیت پای می‌فشرد، نمی‌خواست فرصت‌های سیاسی‌‌اش را در سال‌های پیش رو یک‌سره از دست بدهد. مخالفت وی به عنوان یک والی با حکومت مرکزی، برای عطامحمد نور که در یک ماه گذشته دو مقاله به زبان انگلیسی و برای تبیین موضع سیاسی‌اش نوشته، نگرانی‌های بسیاری به همراه دارد. او نمی‌خواهد حامیان بین‌المللی افغانستان نگاه نامساعدی به وی پیدا کنند. عطامحمد نور با سرسختی در برابر رییس‌جمهور غنی عملاً بسیاری از رقبای داخلی‌اش در شمال و حزب جمعیت را پس زده است، به عنوان یک فرد او قطعاً نمی‌خواهد به یک مخالف دایمی حکومت تبدیل شود. برای رییس‌جمهور غنی نیز علی‌رغم خط ‌و نشان‌ کشی‌های بی‌شمار، عطامحمد نور اکنون به عنوان یک چهره‌ی اثرگذار سیاسی شناخته شده است. این فرصت هنوز باقی است که نور که قوی‌ترین چهره‌ی سیاسی شمال است، بخشی از تیم انتخاباتی گروهی باشد که ارگ از آن حمایت خواهد کرد. این مسایل، برای هر دو طرف مهم‌ است و هر دو طرف نمی‌خواهند آن را بسیار زود ضایع کنند.
برای شهروندان پایان حاکمیت آقای نور بر بلخ امیدوارکننده است؛ چه این‌که صرف‌نظر از مواضع وی در حمایت از مطالبات شهروندان، او یک‌ونیم دهه به عنوان والی کار کرده بود و این خود یکی از مصداق‌های فساد در کشور است. پایان اختلاف‌های سیاسی دستکم در بلخ نیز به نفع ثبات است و از این جهت می‌تواند از اقبال عمومی برخوردار باشد. اما علی‌رغم این موارد، پایان اختلاف غنی و نور به معنای رفع تنش‌های سیاسی در کشور نیست. رفع این سلسله تنش‌ها زمانی می‌تواند به ترمیم دولت بی‌ثبات کنونی و شکل‌گیری حاکمیت قانون کمک کند که بستر شکل‌گیری توافقات سیاسی، تأمین منافع فردی و غفلت از مطالبات شهروندی نباشد. در حال حاضر همین‌که یک اختلاف سیاسی پیچیده به صورت مسالمت‌آمیز حل می‌شود، مایه‌ی امیدواری است.