رییسجمهور غنی دیروز در شروع اولین نشست ملی سازمانهای غیر دولتی به درستی هشدار داد که «صدها مؤسسه حاضر به گزارشدهی نیستند…دروازههای شان را خواهم بست.» از آنجایی که سازمانهای غیر دولتی یا انجوها پس از سقوط طالبان سربرآوردند و در یکونیم دههی اخیر از توجه و حمایت بسیار جامعهی جهانی برخوردار بودند، هشدار رییسجمهور مبنی بر عدم گزارشدهی آنها قابل توجه است.
در نخستین روز از این نشست دو روزه، وزارت اقتصاد اعلام کرد که در یک سال گذشته سازمانهای غیر دولتی به اندازهی یکسوم بودجهی ملی دولت پول مصرف کردهاند. بر اساس آماری که وزارت اقتصاد اعلام کرده، 2376 مؤسسهی غیر دولتی در افغانستان فعال است. کارآیی این نهادهای غیر دولتی که از نظر تأمین مالی همطراز دولت ایستادهاند، جای پرسش جدی دارد. مهمتر از آن، عدم شفافیت مالی در این نهادها موردی نیست که بتوان آن را انکار کرد. در یکونیم دههی گذشته به صورت استثنایی سازمانهای غیر دولتی در معرض پرسوجو قرار نگرفتهاند. شفافیت مالی و کارآیی آنها دستکم در معرض ارزیابی افکار عمومی و دولت قرار نداشته است، گرچند این نهادها به سازمانها و کشورهای حامی مالی شان ملزم به پاسخگوییاند. مسألهی اساسی این است که در عمل و صورت ملموس، دستاوردهای سازمانهای غیر دولتی با بودجهیی که صرف آن شده، چندان قابل مقایسه نیست.
از این منظر، بررسی و ارزیابی این نهادها چه برای تأمین شفافیت مالی آنها و چه برای سنجش بهرهوری شان میتواند به روند کلان مبارزه با فساد و تأمین شفافیت کمک کند. اما برای آنکه این روند به بهتر شدن بهرهوری این نهادها منجر شود، بهتر است دستکم ارزیابی این نهادها با دقت لازم و عدم فساد همراه باشد. ایجاد یک سازمان غیر دولتی به لطف عدم پاسخگویی و شفافیت مالی تبدیل به یک کسبوکار پر رونق شده بود. تعدد سازمانهای حامی بینالمللی که این نهادها را حمایت مالی میکنند نیز موجب شد که فساد بیشتر شود. گزارشدهی مالی و ارائهی طرحهای کاری برای نهادهای حامی مالی بینالمللی در میان صاحبان مؤسسات غیر دولتی تبدیل به یک صنعت شده است. افراد متخصص و کارآزمودهیی در این دو بخش استخدام میشوند تا از یکسو منابع مالی را در اختیار بگیرند و از سوی دیگر کار نکردهی شان را به نهادهای حامی شان گزارش بدهند. در سال جاری نهادهای غیر دولتی که گزارش مالی شان را به وزارت اقتصاد دادهاند، بیش از 850 میلیون دالر مصرف کردهاند. با اغماض میتوان حساب کرد که به صورت کلی در یکونیم دههی گذشته بیش از 10 میلیارد دالر را سازمانهای غیر دولتی مصرف کردهاند، با این حال نمیتوان بر اساس دستاوردها و تغییراتی که این نهادها موجب شدهاند، این رقم را حساب پس داد.
وضعیت حاکم بر انجوها مشابه وضعیت حاکم بر نهادهای دولتی است؛ بسیاری از نهادها عملاً فاقد کارآیی قابل اعتنایند. نهادهای غیر دولتی بسیاری وجود دارند که به تبدیل به شرکتهای پولساز بزرگ شدهاند. در کنار آن نهادهای غیر دولتی مؤثری فعالاند که سهم بسیار ناچیزی از پولی که در میان این نهادها در گردش است، بر میدارند؛ سهمی که حتا نیازهای کاری شان را برآورده نمیکند. از این رو، برای آنکه چنین تصمیمی منجر به بهتر شدن وضعیت گردد، لازم است که برای بستن دروازههای انجوها صرفاً به عدم گزارشدهی مالی شان توجه نشود، فراتر از آن، باید این نهادها مورد تفتیش مالی قرار بگیرند و بهرهوری و درآمد شان مورد ارزیابی قرار بگیرد.
با این حال، نباید از نظر دور داشت که وجود نهادهای غیر دولتی برای تأمین پارهیی از مهمترین نیازهای شهروندان ضروری است و مبارزه با فساد نباید حربهیی برای بستن این نهادها گردد. بسیاری از روندهای دادخواهانه و حقوقبشری به واسطهی این نهادها حمایت شدهاند و از این جهت فشار لازمی بر نهادهای دولتی همواره وجود داشته است. برداشته شدن این فشارها به فساد و قانونشکنی مضاعف منجر میشود.
دروازهها را به دقت ببندید
با دیگران به اشتراک بگذارید
