این ملت نافرمان ِ مدنی

تصور کنید که مقامات محلی در ولسوالی دولت‌آباد بلخ شکار خرس را ممنوع اعلام کنند و هشدار بدهند که اگر کسی به شکار خرس بپردازد با اقدامات شدید قانونی روبه‌رو خواهد شد. اکثر افراد وقتی این را بشنوند، شانه بالا خواهند انداخت و خواهند گفت: «ما از خیر این شکار گذشتیم. دیوانه‌ایم که خرس شکار کنیم؟». اما کسانی هم پیدا خواهند شد که از لحظه‌ی دیدن آن اعلامیه در خود اشتیاق سوزانی برای شکار خرس احساس کنند. این افراد قطعا سعی خواهند کرد به شکار خرس بروند. در این‌جا مشکل کوچکی هست اما: در ولسوالی دولت‌آباد بلخ خرسی پیدا نمی‌شود.
قصه‌ی نافرمانی مدنی در افغانستان هم بی‌شباهت به همین سناریوی بالا نیست. باید یک فرمان ِ مدنی برقرار باشد که بعد بتوانیم از این فرمان ِ مدنی نافرمانی کنیم. مثلا باید سرک‌ها و خیابان‌های داخل پایتخت معبری برای پیاده‌ها داشته باشند و مسیری برای موتر و موترسایکل. قانون هم این باشد که پیاده‌ها نباید از مسیر پیاده‌روی خارج شوند و یا موترسایکل و بایسکل نباید به پیاده‌روی آورده شوند. حالا فرض کنید، فقط فرض کنید، که نافرمانی مدنی معنایش این باشد که پیاده‌ها وارد مسیر موترها شوند و راه را ببندند. اگر شما در کابل مردم را به چنین نافرمانی مدنی‌یی دعوت کنید، آگاه باشید که مردم شریف افغانستان پیشاپیش در تمام عمر خود مشغول این نافرمانی مدنی هستند. فرض کنید که از مردم آگاه افغانستان بخواهید که به‌خاطر نافرمانی مدنی سر از فلان روز به ادارات محل کار خود نروند. خبر دارید که همین اکنون بدون دعوت شما هم این نافرمانی مدنی اجرا می‌شود؟ (همین چند روز پیش رییس‌جمهور به ادارات پولیس سر زد و مدیران و ماموران غایب را از کار برکنار کرد). یا مورد خط قطار میان مزار شریف و کابل را در نظر بگیرید. گیرم شما از کارمندان این خط قطار و از مسافران بخواهید که به‌خاطر نافرمانی مدنی این خط قطار را کاملا فلج کنند. آها، ببخشید، دوستان می‌گویند بین مزار و کابل چنین خط قطاری ساخته نشده. این هیچ. یک پیش نهاد دیگر: چه‌طور است تحت ِ رهبری بزرگان از دادن پول ِ برق خودداری کنیم و از این طریق نافرمانی مدنی کنیم؟ البته در این مورد رهبران سال‌هاست پیش قدم‌اند و عملا در حالت نافرمانی مدنی به‌سر می‌برند. متاسفانه پیروان پیروی نمی‌کنند و هی پول برق‌شان را می‌دهند.
ملاحظه می‌کنید که نافرمانی مدنی پیشاپیش در ملک ما جریان دارد و خوب و شدید و گسترده هم جریان دارد. گمان نکنم ما بر این نافرمانی گسترده‌ی مدنی‌یی که قرن‌هاست جریان دارد چیز تازه‌یی بتوانیم اضافه کنیم.