فشار طالبان بهویژه محتسبان امر به معروف و نهی از منکر علیه داکتران زن و کارکنان صحی در افغانستان افزایش یافته است. محتسبان امر به معروف و نهی از منکر در دروازههای ورودی شفاخانههای دولتی، از جمله ننگرهار، به کارکنانی که حجاب مورد نظر آنان را نپوشند، اجازهی ورود نمیدهند. عدهای از این کارکنان مداخلهی محتسبان را با عنوان «آزارواذیت» توصیف میکنند. آنان به روزنامه اطلاعات روز گفتهاند که بهدلیل ترس از اخراجشدن از کارشان، نمیتوانند اعتراض و شکایت کنند.
کامله (نام مستعار) بیش از یکدهه است که بهعنوان متخصص بیماریهای نسایی و ولادی در شفاخانه دولتی ننگرهار کار میکند، اما میگوید که در دوران حاکمیت دوبارهی طالبان فشار بر او و همکارانش افزایش یافته است و آنان جز تحمل این وضعیت راه دیگری ندارند.
فشاری که کارکنان زن از آن سخن میگویند محدود به نظارت بر حجاب نیست. مسئولان طالبان در شفاخانه ننگرهار شمارهی تمامی کارکنان، از جمله زنان را جمعآوری کردهاند و اکنون به فهرست شمارههای تماس این کارکنان دسترسی دارند. این موضوع باعث شده است که برخی از نیروهای طالبان شبانه به داکتران، قابلهها و پرستاران زن تماس بگیرند و از آنان درخواست ازدواج کنند.
کامله به روزنامه اطلاعات روز میگوید که طالبان بدون اجازه و اطلاع قبلی به تمامی بخشهای شفاخانه، از جمله بخش نسایی و ولادی که مختص زنان است، وارد میشوند و هیچکس نمیتواند مانع ورود آنان شود:
«من در هفته چند شب نوکری میکنم. یکبار هنگام نوکری، طالبان بهگونهی ناگهانی وارد بخش نسایی و ولادی شدند؛ در آنجا زنان دیگری نیز در بستر بودند. در میان آنان، یکی از طالبان که چند روز پیش بر سر حجاب با او جنجال کرده بودم، به من گفت که تو نمیتوانی کار کنی و باید وظیفه را ترک کنی. او در برابر بیماران مرا بسیار اذیت کرد و سپس روز بعد از طریق تلفن از من خواستگاری کرد. اما من به او گفتم که متأهل هستم و فرزند دارم. این وضعیت مرا بسیار ناراحت ساخته است.»
کامله میگوید که محتسبان امر به معروف و نهی از منکر طالبان در شفاخانه دولتی ننگرهار، به تمامی کارکنان صحی زن دستور دادهاند که بالای چپنهای سفید طبی، حجاب سیاهرنگ بپوشند و دستمالهای سیاه را نیز بهعنوان روسری استفاده کنند. محتسبان امر به معروف و نهی از منکر به آنان هشدار دادهاند که اگر کارکنان صحی معیارهای طالبان در زمینهی پوشش را رعایت نکنند، از کار برکنار خواهند شد.
او تأکید میکند که آنان تنها برای زنان در بخش نسایی و ولادی خدمات ارائه میکنند و در این بخش هیچ مردی حضور ندارد، اما با آنهم طالبان آنان را به پوشیدن حجابهای طویل به سبک «عربی» مجبور کردهاند:
«پیش از این، چنین محدودیتهایی بر داکتران زن وجود نداشت؛ اما طالبان اکنون این محدودیتها را وضع کردهاند. قبلا ما با حجاب عادی یا برقع به وظیفه میآمدیم، اما حالا نظارت امر به معروف و نهی از منکر بر شفاخانهها افزایش یافته و داکتران زن را مجبور میکنند که هم در داخل و هم بیرون از محل کار حجاب را رعایت کنند و همراه با محرم به وظیفه حاضر شوند. به همهی قابلهها و داکتران زن هشدار داده شده است که اگر اصول تعیینشده را رعایت نکنند، از وظیفه برکنار خواهند شد. ادامهی این وضعیت همهی داکتران را نگران ساخته و خواهان جلوگیری از آن هستند.»
آزارواذیت
بنا بر روایت کامله، طالبان گاهی بدون ضرورت کاری یا رعایت مراحل اداری، داکتران زن را به بهانههای مختلف به دفترهایشان فرا میخوانند، به آنان دشنام میدهند، تحقیرشان میکنند و حتا آنان را به برکناری از وظیفه تهدید میکنند.
براساس روایت کامله، محتسبان امر به معروف و نهی از منکر طالبان در دروازهی ورودی شفاخانه دولتی ننگرهار، داکتران و کارکنان صحی زنی را که بدون «محرم شرعی» به محل کار آمده باشند، از دروازهی شفاخانه رخصت میکنند و سپس آنان را در حاضری غایب حساب میکنند.
کامله میگوید که با وجود اینکه حجاب مورد نظر طالبان را رعایت میکند، بازهم به بهانههای مختلف مورد بازخواست قرار میگیرد: «محتسبان امر به معروف و نهی از منکر حتا داکتران زن را احضار میکنند. شبی که من نوکری بودم، امر به معروف و نهی از منکر مرا به دفترش خواست و گفت که تو هنگام وظیفه بیشتر اوقات حجاب را رعایت نمیکنی و تو یک زن بیحیا هستی. آنان با من چنان رفتار زشت و توهینآمیزی کردند که واقعا قابل بیان نیست؛ اما ما مجبوریم هرچه میگویند بپذیریم، چون اگر مخالفت کنیم، ما را از وظیفه برکنار میکنند و خانوادهام جز وظیفهی من، منبع درآمد دیگری ندارند.»
در کنار اینکه کارکنان صحی زن زیر فشار طالبان قرار دارند، از تصمیمگیری و اشتراک در نشستهای شفاخانه نیز محروم شدهاند. کامله میگوید:
«در دوران حکومت پیشین همهی داکتران زن و مرد هر صبح برای بهتر انجامدادن فعالیتهای روزانه جلسه برگزار میکردیم. داکتران زن نیز مشکلات و دیدگاههای خود را در آن نشستها شریک میساختند و برای آن راهحل پیدا میشد؛ اما با آمدن حکومت طالبان، داکتران زن از اشتراک در این نشستها منع شدهاند و مسئول طالب شفاخانه به ما گفته است که داکتران زن حق تصمیمگیری ندارند و باید از اشتراک در جلسات داکتران خودداری کنند. این وضعیت داکتران زن را بسیار ناراحت ساخته و حتا برخی دچار احساس حقارت و مشکلات روانی شدهاند.»
همزمان، نقیبالله رحیمی، سخنگوی ریاست صحت عامهی طالبان در ننگرهار، گفته است که براساس دستورالعملهای وزارت صحت عامه و وزارت امر به معروف و نهی از منکر، داکتران زن و کارکنان صحی زن مکلف اند در محیط کاری خود «حجاب خاص اسلامی» را رعایت کنند.
رحیمی افزود: «براساس لایحهی جدید وزارتهای صحت عامه و امر به معروف و نهی از منکر، داکتران زن باید همراه با محرم در وظیفه حاضر شوند و حجاب را رعایت کنند. طبعا کسانی که از این اصول سرپیچی کنند، مطابق قوانین اداری با آنان برخورد خواهد شد. در این اواخر بیشتر کادرهای زن به کشورهای خارجی مهاجر شدهاند و این موضوع سکتور صحی را با مشکلات روبهرو ساخته است.»
اما او اتهام «آزارواذیت» کارکنان صحی زن در شفاخانه ننگرهار را رد میکند.
درخواست ازدواج و مزاحمتهای شبانه
شبنم (نام مستعار)، قابلهای در یکی از شفاخانههای ولایتی در شرق کشور، این روزها زیر فشار یکی از مسئولان طالبان قرار دارد تا با او ازدواج کند، اما از ترس برکنارشدن از کارش نمیتواند این موضوع را با مسئولان شفاخانه در میان بگذارد. او به روزنامه اطلاعات روز میگوید که این مسئول طالبان شبانه برایش تماس میگیرد و او زیر فشار قرار دارد.
او میگوید: «طالبان در شفاخانه به بهانههای مختلف داکتران زن را آزار میدهند. مدتی پیش یکی از مسئولان طالب در شفاخانه به من گفت دختر جوان را در خانه نگه میدارند، تو چرا سر کار آمدهای؟ با من ازدواج کن. بعد شمارهی تلفنم را گرفت.»
شبنم پس از آنکه درخواست ازدواج این عضو طالبان را رد کرده است، میگوید آزار این عضو طالبان حالا شکل دیگری گرفته است:
«شبانه تماس میگیرد و از من درخواست ارتباط غیراخلاقی میکند و از من میخواهد که با او به تفریح بیرون بروم. برای من این مقام طالبان هشدار داده است که اگر از این موضوع کسی مطلع شود، مرا از کار منفک خواهد کرد. طالبان برای ما زنان مشکلات زیادی ایجاد کردهاند. اگر خانوادهی من نانآور دیگری میداشتند، من از کار استعفا میدادم، اما اینک باید کار کنم و این مزاحمتها را تحمل کنم. معاش ما هم در دوران طالبان کم شده است. قبلا ۱۸ هزار حقوق ماهوار داشتیم و حالا ۱۰ هزار افغانی شده است. قبلا ما امتیازاتی همچون اضافهکاری داشتیم و حالا این امتیازها هم قطع شده است.»
شبنم میگوید که طالبان حدود ۱۰ قابله و نرس را از وظایفشان برکنار کردهاند و بخشی از این برکناریها بهدلیل نداشتن محرم بوده است، زیرا طالبان میخواهند محرم کارکنان صحی زن تا شفاخانه همراه آنان باشد.
شبنم میگوید که طالبان در سیاست کلی خود داشتن «محرم شرعی» برای کارکنان زن را اجرا میکنند، اما نیروهای آنان در شفاخانهها به آزارواذیت زنان میپردازند و به جای جلوگیری از اقدامات نیروهایشان در راستای آزارواذیت زنان و دختران شاغل در سکتور صحی، بر حجاب و داشتن «محرم شرعی» سختگیری میکنند.
روزنامه اطلاعات روز نام منطقهای را که شبنم در آن کار میکند در گزارش ذکر نمیکند، زیرا احتمال شناسایی و تحت پیگرد قرارگرفتن او وجود دارد.
با رویکارآمدن دوبارهی حکومت طالبان، بخشی از زنان متخصص و حرفهای شاغل در شفاخانهها و کلینیکهای دولتی افغانستان کشور را ترک کردهاند و اینک افغانستان با کمبود داکتر، قابله و پرستار زن روبهرو است. این در حالی است که حکومت طالبان آموزش زنان در رشتههای طبی را ممنوع کرده است؛ اقدامی که باعث شده است در دوران حاکمیت مجدد این گروه، دختران از آموزش در رشتههای صحی محروم شوند. همزمان، با افزایش جمعیت و بازگشت میلیونها مهاجر افغانستانی از ایران و پاکستان، تقاضا برای دریافت خدمات صحی نیز افزایش یافته است.
