اعتراف کن که گناهکاری

مهدی فروتن

محتسبان امر به معروف و نهی از منکر و نیروهای پولیس طالبان، ارشاد، یکی از باشندگان شهرک جبرئیل در ناحیه ۱۳ شهر هرات را مورد لت‌وکوب قرار دادند. عصر روز دوشنبه، ۷ ثور، ارشاد در حالی مورد ضرب‌وشتم نیروهای طالبان قرار گرفت که دستانش با دست‌بند آهنی بسته شده بودند. اتهام ارشاد این بوده است که به حرف‌های محتسبان امر به معروف و نهی از منکر طالبان در مورد یک دختر جوان (که از بستگان ارشاد بوده است) واکنش نشان داده است. این رویداد در حالی رسانه‌ای شده که به‌گفته‌ی منابع محلی، موارد مشابه بسیار کم‌تر مجال انتشار پیدا می‌کنند.

ویدیوی جنجالی و اعتراف اجباری

ویدیویی که در آن ارشاد مورد ضرب‌وشتم نیروهای طالبان قرار گرفته است، به‌گونه‌ی گسترده در میان کاربران شبکه‌های اجتماعی منتشر شد و کاربران این اقدام محتسبان و نیروهای پولیس طالبان را محکوم کردند. سپس طالبان تصمیم گرفتند که ارشاد را به اعتراف اجباری وادار کنند.

او در این ویدیو می‌گوید: «ارشاد هستم از منطقه‌ی جبرئیل. دیروز محتسبان آمدند تا من را نصیحت کنند؛ من یک‌ دفعه‌ای عصبانی شدم و کنترل خود را از دست دادم و به آن‌ها حمله‌ور شدم. مجاهدان آمدند و مردم هم جمع شدند و من به آن‌ها هم حمله کردم. من از کار خود پشیمان هستم.»

طالبان در هرات جزئیاتی مبنی بر سرنوشت ارشاد منتشر نکرده‌اند و نگفته‌اند که آیا او از زندان آنان رها شده است یا نه.

حکومت طالبان در طول بیش از چهارونیم سال گذشته بارها اعتراف‌های اجباری از شهروندان گرفته است و سپس از افرادی که از زندان رها شده‌اند، تعهد کتبی مبنی بر بازگو نکردن سرگذشت‌شان در زندان‌های طالبان گرفته است.

روایت طالبان

در ویدیوی اعتراف اجباری ارشاد، سه نفر از نیروهای پولیس طالبان که محتسبان امر به معروف و نهی از منکر این گروه را در ضرب‌وشتم ارشاد همراهی کرده‌اند نیز دیده می‌شوند. یکی از نیروهای پولیس طالبان می‌گوید که «آن‌ها (محتسبان) با ارشاد همکاری کردند».

این نیروی پولیس طالبان می‌گوید: «ما مجاهدان به سر چک‌پاینت ایستاده بودیم، همین نفر آمد و با امر به معروف و نهی از منکر درگیر شد و باز ما آمدیم که دفاع از این محتسبان بکنیم. باز این (اشاره به ارشاد) آمد و با مجاهدان درگیر شد و یونیفورم مجاهدان را پاره کرد.»

او مدعی شد که ارشاد حتا کلاشینکف آنان را کشیده است و حتا می‌خواسته از نزد آنان فرار کند؛ «با ما دعوا و جنجال زیاد کرد و همین‌طوری تهمت به ما کرد و به مجاهدان حرف‌های خیلی زشت و بدی زد.»

در ویدیوی منتشرشده هیچ نشانه‌ای از پاره شدن یونیفورم طالبان دیده نمی‌شود.

نقش محتسبان و روایت یک‌‌سویه

برخلاف نیروهای پولیس طالبان که در ویدیوی اعتراف اجباری ارشاد تصویرشان هم دیده می‌شود، از محتسبان امر به معروف و نهی از منکر طالبان فقط صدای‌شان پخش می‌شود. وزارت امر به معروف و نهی از منکر طالبان اجازه‌ی نشر ویدیوی محتسبان خود را نمی‌دهد.

حفیظ‌الله، از محتسبان امر به معروف و نهی از منکر طالبان، مدعی شده است که در ایست بازرسی‌شان در شهرک جبرئیل، ارشاد به آنان ناسزا گفته و سپس بازوی او را گرفته است.

او می‌گوید که حرف‌های او به زنی که همراه ارشاد بوده است، مبنی بر رعایت حجاب طالبان، باعث شده است که ارشاد واکنش نشان دهد.

او گفت: «ما در جبرئیل در حال فعالیت بودیم. و [به] یک برادر همراه یک همشیره، که خیلی بی‌حجاب بود، توصیه‌ی حجاب می‌کردم [که] به ما داو زد (دشنام داد) که شما مردم را اذیت می‌کنید. شما به ناموس ما چی کار دارید. به شما چه ربطی دارد؟»

او مدعی شد که ارشاد حتا او را به عقب هل داده و سپس بازوی او را هم گرفته است و این باعث شده است که نیروهای طالبان با او درگیر شوند.

در ویدیویی که از جریان لت‌وکوب ارشاد در رسانه‌های اجتماعی منتشر شده است، دیده می‌شود که زن جوانی که محتسبان امر به معروف و نهی از منکر طالبان به او توصیه‌ حجاب کرده‌اند، چادرنماز، یعنی همان پوشش رایج در میان زنان در هرات را به تن دارد و با صدای گریه و جیغ می‌گوید: «نکن، نکن»، به این معنا که ارشاد را لت‌وکوب نکنید.

در ولایت هرات، صحبت کردن افراد ناشناس با دختران و زنان جوان مرسوم نیست و این‌گونه اقدام، حتا اگر محتسبان امر به معروف و نهی از منکر طالبان آن را توصیه‌ حجاب عنوان کنند، به‌صورت عموم واکنش‌برانگیز می‌شود.

اکثر زنان و دختران هرات در دوران نظام جمهوریت نیز چادرنماز می‌پوشیدند و این پوشش در میان زنان این شهر رایج بوده است. با وجود این، محتسبان امر به معروف و نهی از منکر طالبان ایست‌های بازرسی در هرات ایجاد می‌کنند و زنان و دختران را در مورد نوع پوشش‌شان مورد تحقیق و بازرسی قرار می‌دهند.

قانون مبلغان و تشدید فشار

محتسبان امر به معروف و نهی از منکر طالبان در حالی فشار بر شهروندان را افزایش داده‌اند که طی هفته‌ی جاری قانون «مبلغین» طالبان توسط وزارت عدلیه‌ی حکومت این گروه در جریده‌ رسمی نشر گردیده است. در این قانون ذکر شده است که مبلغان تحت نظر وزارت امر به معروف و نهی از منکر طالبان فعالیت خواهند کرد و همچنین باید حنفی‌مذهب باشند. با استناد به این قانون، مبلغان طالبان در مناطقی با جمعیت اغلب اهل تشیع، از جمله شهرک جبرئیل هرات، نیز براساس مذهب حنفی تبلیغ می‌کنند.

در بند دوم ماده‌ هفتم این قانون آمده است که مبلغ باید «مهربان، حلیم و صابر» باشد، اما محتسبان امر به معروف و نهی از منکر طالبان در موارد متعدد، از جمله برخورد با ارشاد، آن توصیه‌ رسمی به حلم و صبر را کنار می‌گذارند. قانون مبلغان طالبان که توسط ملا هبت‌الله آخوندزاده، رهبر این گروه توشیح شده است، در عمل به برخوردهای خشونت‌آلود محتسبان منجر می‌شود.

توشیح قانون مبلغان طالبان و همچنین افزایش شمار محتسبان امر به معروف و نهی از منکر این گروه که با همراهی نیروهای نظامی انجام می‌شود، باعث فشار بیشتر بر شهروندان، به‌ویژه بر زنان و دختران شده است.