روز گذشته، هشتم مارچ، روز جهانی زن بود. همهساله در سراسر کشور از این روز بزرگداشت میشود. نهادهای جامعهی مدنی و ارگانهای دولتی در برگزاری برنامههای مجلل و ضیافتهای پرخرج و تشریفاتی در مورد روز زن، پیشگامتر از دیگران اند.
هشتم مارچ، روز جهانی زن نامگذاری شده است. این نامگذاری اقدامی نمادین است در جهت تساوی جنسیتی و تثبیت جایگاه واقعی زنان به عنوان نیمی از پیکر جامعه که همواره مورد بیمهری مردان قرار گرفتهاند. هرچند تجلیل از این روز کار ستوده و پسندیدهای است؛ اما بیگمان کافی نیست و برای تحقق برابری در جامعه، بایستی اقدامات بیشتری صورت گیرند.
جامعهی افغانستان از جوامعی است که نابرابری میان زنان و مردان در آن بهشدت عینی و ملموس است و این جامعه از خود تصویر کاملاً مردانه و نامهربان نسبت به زنان را به نمایش گذاشته است. زنان در جامعهی افغانستان مورد بیمهریهای فراوانی قرار میگیرند و نه تنها این قشر، از حقوق و فرصتهای برابر با مردان برخوردار نیستند، بلکه با انواع خشونت، بدرفتاری و سوءاستفادههای گوناگون نیز روبهرو میشوند. این بیمهری و نابرابری در روابط میان مردان و زنان افغانستانی، ریشه در فرهنگ و سنتهای جامعه دارد. فرهنگ افغانی، فرهنگ اقتدارگرا و مردسالار است. در چنین بستری، صفتهای مردانه به عنوان الگوهای رفتاری تشویق و صفتهای زنانه معمولاً نکوهش میشوند.
وجود زنان در جامعه شیواره است و مردان اغلباً به دیدهی ملکیت خود به زنان نگاه میکنند. زنان صفات کوچ، عیال، ضعیفه و… را با خود دارند. این نگاه باعث میشود تا مردان هرگونه که خواسته باشند، با زنان رفتار کنند و از این قشر جامعه تنها به عنوان «شی» برای رفع نیازمندیهای خود استفاده کنند. علاوه براین، مشکلات اقتصادی و نقش مردان در فراهمآوری معیشت خانواده نیز به این نابرابری دامن زده است. این امر باعث میشود تا مردان به عنوان تأمینکنندگان اصلی مصارف خانواده، در مقام برتر و هژمونیک قرار گیرند.
بدین اساس، هرگونه تغییر در مناسبات میان زنان و مردان در جامعه نیازمند تغییرات بنیادین در زمینههای فرهنگی، اقتصادی و نگرشی است. تا زمانی که باورهای موجود تغییر نکنند و نگرش مردان نسبت به زنان به مثابهی انسانهای برابر و همشأن مردان شکل نگیرد، بهبودی اوضاع چندان متصور نیست. در حال حاضر اقداماتی که در جهت بهبود وضعیت زنان صورت میگیرند، متأسفانه تنها اتلاف سرمایهها، انرژی و وقت است. نهادهایی که اکنون در جهت دفاع از حقوق زنان فعالیت میکنند، عمدتا پروژهای عمل نموده و چشم همه به منابع و سرمایههایی دوختهاند که از سوی کشورهای کمککننده در این راستا هزینه میشوند.
کارگاهها، سمینارهای پرمصرف، هیاهو و تبلیغات مقطعی که در کابل و در هوتلهای مجلل به دور از چشم اعضای جامعه برگزار میشوند، قطعاً سودی ندارند و اگر این هزینهها به گونهی درست مدیریت شوند، شاید بتوانند به بخشی از نیازمندیهای واقعی برای بهبود وضعیت زندگی زنان کمک کنند. وضعیت زنان در جامعه از طریق هیاهو و سروصداهای تبلیغاتی بهبود نمییابد، بلکه بایستی در جهت گسترش آموزش، گسترش خدمات صحی و بهداشتی و فراهمآوری زمینههای خودکفایی زنان از طریق اشتغالزایی، اقدامات اساسی صورت گیرد.
مطالعاتی که در کشورهای مختلف دنیا صورت گرفته، نشان میدهند که تنها راهحل رفع نابرابری میان زنان و مردان، اقدامات اساسی در موارد متذکره است. گسترش آموزش به افزایش آگاهی در جامعه کمک میکند و اشتغالزایی زمینههای خودکفایی و خودآگاهی زنان را فراهم میآورد.
