آلکسی فنینکو- استادیار گروه سیاست جهانی دانشگاه ام.گ.او- مسکو
منبع: http://www.inozpress.kg
بخش آخر
گزینه‌ی نخست، بازسازی و از سر گرفتن «دوشنبه چهارگانه» است که در سال 2011 طرح ریخته شد. مشخصات تکنیکی این طرح آن‌گونه که تصور می‌شد، پیچیده نبود و لازم نبود که در اسرع وقت در مورد انحلال آن به‌صورت رسمی تصمیم گرفته شود. در همین راستا، سه کشور علاقه‌مند به این موضوع (روسیه، تاجکستان و پاکستان) تمایل‌شان را به ادامه‌ی این گفت‌وگو با دولت افغانستان حفظ کردند. هند و ازبکستان می‌خواهند در این گفت‌وگو به‌صورت خیرخواهانه (بر‌خلاف آن‌چه در 2012 پیش آمد) موقعیت خود را تعریف کنند. در ادامه‌ی روند، ترکمنستان با وجودی که در اوایل نقش خنثا را داشت، اما از راه نزدیک به موضوع افغانستان پیوست.
در عین حال، با در نظرداشت درخواست تجدید نظر برای روسیه، چنین گزینه‌ای هنوز هم غیر‌واقعی به نظر می‌رسد. در حال حاضر، دلیل اصلی درگیری میان هند و پاکستان است. بازسازی «دوشنبه چهارگانه» به معنای پذیرش دهلی نو مبنی بر مشارکت پاکستان همزمان با دو فرمت مذاکرات: امریکا (آف-پاک) و روسیه-تاجکستان است. هند در جریان سه سال اخیر، موقف سخت‌گیرانه‌ای را علیه اسلام‌آباد از طریق افغانستان روی دست گرفته است. کرملین به نوبه‌ی خود تلاش کرده است تا از بدتر شدن روابط با هند که می‌تواند بر بازسازی «دوشنبه چهارگانه» تأثیر بگذارد، پرهیز کند.
گزینه‌ی دوم، حدس و گمان بر سر ایجاد یک فرمت مذاکرات گسترده‌تر از «دوشنبه چهارگانه» است. تیوری این مذاکرات می‌تواند در قالب «شش‌گانه» (چهار کشور روسیه، تاجیکستان، افغانستان و پاکستان به علاوه‌ی هند و ازبکستان) و هفت‌گانه (چهارگانه، هند، ازبکستان و ترکمنستان) باشد یا هم هشت‌گانه (کشورهای مذکور جمع جمهوری خلق چین) باشد. گزینه‌ی آخری، می‌تواند در قالب میکانیزم سازمان همکاری‌های شانگهای مطرح گردد. جمهوری ازبکستان می‌تواند به عنوان یک عامل رابط میان سازمان همکاری‌های شانگهای و «گروه مذاکرات» در ارتباط به افغانستان نقش ایفا نماید.
محدودیت این گزینه ماهیت ضدامریکایی دور مذاکرات را آشکار می‌کند. اجرای چنین برنامه‌ای، منجر به سقوط کامل پروژه‌ی «آف-پاک» می‌شود و به جابه‌جایی امریکا در ایجاد امنیت در سراسر افغانستان منجر می‌شود. نه هند و نه پاکستان و نه هم خود دولت اشرف غنی و عبدالله عبدالله برای اجرای این برنامه آماده نیستند. از سوی تاشکند نیز مورد استقبال قرار نخواهد گرفت- جایی که در آن حضور ناتو در افغانستان به عنوان یک وزنه در مقابل نفوذ روسیه و چین در منطقه دیده می‌شود. به بیان دیگر، هند، پاکستان و تاشکند به‌طور مشترک به ظهور یک ساختار شورایی در افغانستان که به مخالفت آشکارا با سیاست ناتو مواجه شود، مترصد اند.
گزینه‌ی سوم، این گزینه به نام گزینه‌ی «گفت‌وگوی موقعیتی» نامیده می‌شود. در دیپلماسی، یک مدت طولانی سخن از «ائتلاف موقعیتی» (ad hoc coalition) در جریان بود. در همین ارتباط، یک مثال را می‌توان آورد و آن عبارت از طرح چنین ائتلاف در واقع به عنوان «ائتلاف ضد‌تروریسم جهانی» بود که در طول جنگ در افغانستان و در سال‌های 2001 تا 2002 مطرح شد. در حال حاضر، یک چنین میکانیسم مشابه به هدف همکاری در امور افغانستان روی دست گرفته شود. از جانب روسیه می‌تواند سه فرمت از گفت‌وگو- به لحاظ نظری- مد نظر گرفته شوند: در چارچوب سازمان همکاری‌های شانگهای، «دوشنبه چهارگانه» قدیمی و «دوشنبه+» با مشارکت هند و ازبکستان. هر‌یک از این فرمت‌های مذاکره برای تماس‌های احتمالی با امریکا و ناتو، باقی خواهند ماند؛ اما در مواجهه با مسایل کلیدی، پروژه‌ی «آف-پاک» مسدود خواهد شد.
همه مشکلات خودش را دارند و با این حال، تفاوت‌ها را نمی‌شود نادیده گرفت. فرمت‌های مذاکرات تا‌به‌حال تحت سناریوی توسعه‌ی صلح‌آمیز وضعیت در افغانستان ایجاد شده است. در صورت بروز بحران جنگ در منطقه، نیروها برای مداخلات عملیاتی باقی نمی‌مانند. علاوه بر این، مشکل دقیقاً این‌جاست و نه تعریف برنامه‌های مذاکراتی که امکان دارد که در آینده‌های نزدیک به یک موضوع کلیدی تبدیل شود.
