په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د ماشومانو د ملاتړ صندوق (یونیسف) په ارزګان ولایت کې په درنو کارونو د بوختو ماشومانو د شمیر په زیاتوالي اندیښنه ښودلې او ویلي یې دي، چې دغلته زده کړو ته د ماشومانو نه لاسرسی د دې لامل شوی، چې په هرو ۵ ماشومانو کې یو یې درنو کارونو ته مخه کړې.
د دې ادارې د ارزیابۍ او څارنې مسوول سلویستر بفو څو ورځې وړاندې ارزګان کې د یوې غونډې پر مهال په خپل کلني راپور کې د یادو شمیرو په وړاندې کولو سره ویلي، چې ماشومانو ته باید د زده کړو حق ورکړل شي، ترڅو له درنو کارونو خلاص شي.
ورته مهال ارزګان کې په درنو کارونو بوخت ماشومان بیا وایي، چې د کورنیو اقتصادي ستونزې او زده کړو ته نه لاسرسی یې د دې لامل شوی چې شاقه کارونو ته مخه کړي.
نهه کلن سیدولي چې دا مهال د یو پنچر نیونکي سره د میاشتې په ۲۵۰۰ افغانۍ کار کوي وایي، چې زده کړې ورڅخه پاتې دي او اړ دی چې د خپلې کورنۍ لپاره څه اندازه ګټه وټه وکړي.
نوموړی زیاتوي، چې اوس مهال په ډيرو سختو او درنو کارونو بوخت دی او که د کورنۍ اقتصاد يې ښه او د زده کړو زمينه ورته برابره شي، نو شاقه کارونه به پريږدي او زده کړې به وکړي.
هغه وویل: «پلار مو پر ځای ناست دی دلته کار کوم استاد کله وايي، دا شی راوړه کله وايي، هغه شی راوړه موږ د حکومت څخه غوښتنه کوو چې موږ ته ښوونځی فعاله کړي، مدرسي فعاله کړي، ترڅو موږ هلته زده کړې په کې وکړو.»
دغه راز ترينکوټ ښار کې د موټرو په يو ورکشاف کې په سلګونو کم عمره ماشومان چې په درنو کارونو بوخت دي هم د خپل شته وضيعت څخه شکايت کوي او وایي، چې تراوسه یې هيچا ملاتړ نه دی کړی.
دغه ماشومان د طالبانو له حکومت او نړيوالو ملاتړو بنسټونو څخه غوښتنه کوي، چې د دوی اقتصادي وضعيت ته دې پاملرنه وکړي، ترڅو د شاقه کارونو څخه خلاص شي.
محمد شعیب چې په یاد ورکشاف کې کار کوي وايي، لويه هېله يې زده کړې کول دي، خو د کورنۍ دروند مسووليت یې دا هېله اخیستې او اړ دی چې شاقه کارونه وکړي.
دې ماشوم وویل: «ډير داسې درانه کارونه شته چې کله دشپې ولاړ شم ملا او پښې مې درد کوي ورته مجبوره يم.»
بلخوا هغه کورنۍ چې ماشومان يې په شاقه کارونو بوخت دي وايي، چې د اقتصادي ستونزو له کبله اړ شوي، چې په خپلو ماشومانو پردي کارونه وکړي.
د ارزګان اوسيدونکی ګل اغا چې دوه ماشومان يې د زده کړو پرځای په شاقه کارونو بوخت دي وايي، چې له شاقه کارونو پرته بله لاره نه لري، ځکه يې خپله دوه کم عمره ماشومان د يو ډوډۍ پخونکي سره په ورځنۍ مزدورۍ درولي دي.
نوموړی غوښتنه کوي، چې د دوی د اقتصادي وضعيت د ښه کولو برخه کې دې له دوی سره مرستې وشي.
ګل اغا زیاته کړه: «دا کارونه خو پر دوی ډير درانه دي مجبوره دي څه وکړو يوه ګوله ډوډۍ غم اخيستي دي، چې يو ګوله ډوډۍ پیدا کړي، اول خو تعليم تر هر شي ښه دی، بیا هم مجبوري ده دغه استادان يو څه پیسې ورکوي.»
ورته مهال ارزګان کې د طالبانو ځايي مسوولين وايي، هڅه کوي ترڅو اړمن، په شاقه کارونو بوخت او بی سرپرسته ماشومانو لپارو روزنتونونه فعال کړي.
د ارزګان ولايت لپاره د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور ريیس قاري اغاولي قريشي وايي، دوی هڅه کوي، چې په درنو کارونو بوختو ماشومانو سره مرستې وکړي او دغه راز دوی د کار او ټولنيزو چارو رياست سره په ګډه يو شريک روزنتون جوړ کړی او دا مهال په کې لسګونه بي سرپرسته ماشومان ساتل کېږي.
قريشي وویل: «دبي سرپرستو ماشومانو لپاره دلته يو روزنتون جوړ شوی په همدغه روزنتون کې د ماشومانو تعليمي برخې ته کتنه شوې، په دې برخه کې موږ ژمن يو ترڅو هغه ماشومان چې په سختو کارونو بوخت دي د هغوی لپاره کوښښ کوو چې امکانات برابر کړو مرستې او همکاري ورسره وکړو»
دا په داسې حال کې ده، چې تېره اونۍ د ماشومانو او وسله والو شخړو په برخه کې د ملګرو ملتونو ځانګړي دفتر راپور خپور کړی و، چې لومړنیو خدمتونو د ماشومانو نه لاسرسی، فقر، د نجونو پر زدهکړو بندیز، جنسي تاوتریخوالی او کډوالۍ په افغانستان کې د ماشومانو وضعیت خورا زیانمن کړی دی.
خو د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد دا راپور رد کړی او په غبرکون کې یې ویلي، چې له افغانستانه بهر جوړیدونکي راپورونه کره نه دي او اوس په افغانستان کې ماشومان په امن کې ژوند کوي او زدهکړو ته لاسرسی لري.
