اطلاعات روز: په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د پرمختيايي پروګرام استازي اسټفن رودريکز وايي، چې دا هيواد د يوه اقليمي ناورين پر ژۍ ولاړ دی.
نوموړي دا څرګندونې په آسيا او اقيانوسيه کې د ملګرو ملتونو د پرمختيايي دفتر پر ويبپاڼه په خپرې شوې مقالې کې کړې دي.
اسټيفن د خپلې مقالې په عنوان کې ليکلي: «افغانستان د يوه اقليمي ناورين پر ژۍ ولاړ دی، موږ بايد ژر اقدام وکړو.»
ده ويلي، چې د افغانستان په ميليونونو وګړي د وچکالۍ، سيلابونو، سختې ګرمۍ او د ځمکې د ويجاړۍ له ګواښونو سره مخ دي، د نوموړي په وينا دې ګواښونو پر معيشت، غذايي امنيت او رفاه اغېز کړی دی.
رودریکز ليکلي: «له همدې کبله موږ باید سر له اوسه د انعطاف پذيرې اب او هوا په رامنځته کولو کې د افغانستان د خلکو د ملاتړ او د وګړو او ځمکنۍ سيارې د راتلونکې د تضمينولو لپاره اقدام وکړو.»
د ده په وينا، افغانستان د ۲۰۲۳ کال پر مهال د اقليمي بدلونونو پر وړاندې د ډېرو متضررو هيوادونو په کتار کې شپږم او له طبيعي افتونو سره د مخ هيوادونو په لړ کې څلورم و.
اسټفن رودریکز زياته کړې، چې له ۱۹۵۰ کال راهيسې تر اوسه د افغانستان هوا ۱.۸ سانټي ګراډه ګرمه شوې او له نړيوال معيار څخه لوړه شوې.
ده ليکلي: «د ګرمۍ دې بدلون کښت او د کرنې د ارزښت ځنځير – د دې هيواد اقتصادي ملا تير – زيانمن کړی او د جګړو، فقر او پاشل کېدو اثرات يې تشديد کړي دي.»
د ملګرو ملتونو دې مقام زياته کړې چې تر ټولو غریب او متضرر وګړي تر ټولو ډېر د اقليمي بدلون له بحران څخه زيانمن کېږي.
د ده په وينا، د افغانستان د پېچلو ننګونو په اړه د ملګرو ملتونو څېړنې پر دې ټينګار کوي چې وچکالي، سيلابونه، د ځمکې ويجاړي او د کرنې د ګټې کمېدل تر ټولو قوي ګواښونه دي.
د ملګرو ملتونو د راپور پر اساس، د افغانستان تر ۸۰ سلنې زيات نفوس د خپل ژوند د مخته وړلو لپاره پر طبيعي سرچينو متکي دي. له دې سره-سره، د هيواد يوازې ۱۲ سلنه ځمکه د کښت وړ ده او اوسمهال يوازې شپږ سلنه کرل کېږي.
په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د پرمختيايي پروګرام رييس زياته کړې، چې اقليمي بدلونونه اوبو، خاورې او کرنيزو محصولاتو ته د لاسرسي د کمېدو او د هغوی د کيفيت د خرابېدو لپاره ګواښ دي او دميليونونو وګړو ژوند له لوږې او خوارځواکۍ سره مخ کوي.
افغانستان اوس مهال له اقليمي بدلونونو اغېزمن هيواد دی، خو د دې اغېزو په رامنځته کولو کې ډېر کم مسووليت لري.
په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د بشرپالو مرستو د همغږۍ دفتر (اوچا) وايي، چې که څه هم افغانستان له اقليمي بدلونونو زيات اغېزمن شوی، خو د نړۍ يوازې ۰.۰۸ شين کوريز غازونه توليدوي.
اوچا ويلي، چې موږ بايد د اقليمي بدلونونو پر وړاندې د «عادلانه حللارو» لپاره يو موټي شو او د هغو هيوادونو ملاتړ وکړو چې له دې بدلونو د زيانمنېدو په لومړۍ کرښه کې دي.
دا په داسې حال کې چې اوسمهال د «کوپ ۲۸ » په نوم د ملګرو ملتونو اقليمي کانفرانس د متحده عربي اماراتو په دوبۍ ښار کې دوام لري.
په دې کانفرانس کې يو مهم بحث د شين کوريزو غازونو کمول دي.
د طالبانو د نه مشروعيت له کبله افغانستان په دې کانفرانس کې هيڅ استازی نه لري.
