پرونده‌ جنجالی طاووس در دایکندی

گزارشگر: هومن شمس

یک زن متأهل هزاره در ولسوالی اشترلی ولایت دایکندی مدعی است که مرد مسن پشتون از ولسوالی پاتو قصد دارد در همدستی با طالبان محلی او را از همسرش جدا کند و به عقد خود درآورد. این زن  مدعی است که طالبان محلی برای حاضر کردن او در محکمه، اعضای خانواده‌اش را زندانی و شکنجه کرده‌اند.

این قضیه (با ابهام‌ها و پرسش‌هایی که برخی هنوز بی‌پاسخ مانده‌اند) در روزهای اخیر در سراسر افغانستان خبرساز و وحشت‌آفرین شده است. طاووس ۲۶ ساله، باشنده‌ی روستای بیدگ ولسوالی اشترلی ولایت دایکندی یک دختر هزاره است. او می‌گوید حدود نُه ماه قبل با پسری به‌نام محمد از روستای خود ازدواج کرده است. اما حالا، مرد ۶۰ ساله‌ای به‌نام اسدالله فرزند حاجی معلم که یک پشتون باشنده‌ی روستای تمزان ولسوالی پاتو است، علیه طاووس عریضه کرده است و قصد دارد بالاجبار با او ازدواج کند.

اسدالله چه ادعا دارد؟

اسدالله فرزند حاجی معلم، باشنده‌ی اصلی منطقه‌ی تمزان ولسوالی پاتو مدعی است که طاووس «نامزد» او است. او برای نخستین‌بار در این مورد با کانال یوتیوب «افغانستان مرکزی» گفت‌وگو کرده و ادعا می‌کند که طاووس از او خواسته بود باهم ازدواج کنند.

او می‌گوید: «طاووس از من خواست باهم فرار کنیم. من رد کردم و گفتم آبروی پدرت می‌ریزد.»

اسدالله ادعا دارد که طاووس پس از ۱۰ روز کار کردن در دکانش چنین پیشنهادی را مطرح کرد، سپس به کربلا رفت و بعد از برگشت از زیارت او را خواست که به خواستگاری‌اش بیاید. او می‌افزاید که «سه بار» به خانه‌ی پدر طاووس خواستگار رفته و موسفیدانی را نیز با خود برده است. اما روشن نمی‌کند که آیا او صرف خواستگاری رفته و یا واقعا نامزد بوده‌اند.

اسدالله در این گفت‌وگو که ناگهان تماس قطع می‌شود، ادعای نکاح ندارد، بلکه طاووس را «نامزاد» خود می‌خواند.

طاووس چه می‌گوید؟

طاووس می‌گوید او چند سال قبل، زمانی که دانشجو بود، در شهر نیلی، مرکز ولایت دایکندی برای مدتی همراه با برادرش در دکان اسدالله کار می‌کرد، اما هیچ رابطه‌ای با این مرد نداشته است. او می‌گوید زمانی که درس‌هایش در انستیتوت تمام شد، به خانه بازگشته، مدت ۱۴ ماه در خانه‌ی پدرش بوده و حدود نُه ماه قبل با محمد، همسر کنونی خود ازدواج کرده است.

دعوای اسدالله علیه طاووس و خانواده‌اش حدود یک ماه قبل رسمی شده و به اداره‌های طالبان رسیده است. طاووس در گفت‌وگوی تلفنی با کانال یوتیوب «افغانستان مرکزی» گفته است: «اسدالله ۶۰ ساله، هم‌سن پدرم است. با پدرم هیچ تفاوتی ندارد، چرا یک دختر ۲۶ ساله عاشق یک پیرمرد ۶۰ ساله شود؟»

او مدعی است که اسدالله به خانه‌های پدر، خسر و خواهر او «مسلح» وارد شده و آنان را تهدید به مرگ کرده است. به‌گفته‌ی طاووس، اسدالله در یک شب دو بار به خانه‌ی پدر و خسر او مسلح وارد شده و جلب فرماندهی امنیه‌ی ولسوالی اشترلی را برده است.

در نسخه‌هایی از سند عریضه‌ی حاجی نادر، خسر و عزیز، برادرهمسر طاووس که به‌تاریخ ۱۶ ثور سال جاری به اداره‌ی ولسوالی اشترلی ثبت شده، نیز نگاشته شده است که اسدالله با سلاح کلاشینکف به خانه‌ی آنان وارد شده است. اما اسدالله ورود مسلحانه به منزل پدر، خواهر و خسر طاووس را رد می‌کند و می‌گوید او اسلحه ندارد و به‌عنوان یک فرد ملکی نمی‌تواند از پسته‌های نظامی مسلحانه بگذرد.

طاووس می‌گوید اسدالله حتا به خانه‌ی خواهر او نیز مسلح وارد شده که در نتیجه، خشوی خواهر او از ترس دچار شوک (احتمالا حمله‌ی قلبی یا عصبی) و بیهوش شده است.

هنگامی که اسحاق، یازنه‌ی طاووس مادرش را به بازار برای درمان می‌برد، به پوسته‌‌ی نظامی طالبان شکایت می‌کند. پس از تماس مسئولان پوسته به اسدالله، او به اسحاق تماس می‌گیرد و پیشنهاد می‌کند که اگر مسأله‌ی مادرش را مخفی نگه دارد، نامش از فهرست جلب حذف خواهد شد. طاووس می‌گوید او با همسر کنونی خود، محمد، به‌دلیل ترس از اسدالله، خانه‌ی‌شان را ترک کرده و در جایی در خفا زندگی می‌کنند.

روند معکوس عدالت در محکمه‌ی طالبان

تاهنوز دیگر مقام‌های طالبان در این مورد به‌صورت رسمی اظهارنظر نکرده‌اند. اما مولوی الهام، قاضی طالبان در ولسوالی اشترلی، در گفت‌وگویی با کانال یوتیوب «افغانستان مرکزی» گفته است که اسدالله برای ادعای خود «شاهدان» دارد. مولوی الهام می‌گوید اداره‌ی محلی طالبان براساس فقه حنفی با این پرونده برخورد می‌کند. او در پاسخ به این پرسش که اگر طاووس همسر اسدالله است، چرا باشندگان محل در اشترلی و محل کار آنان، شهر نیلی، هیچ‌کسی شاهد عروسی یا مراسم نکاح آن دو نبوده‌اند؟ می‌گوید چون «در فقه حنفی رضایت پدر و مادر شرط نیست»، بنابراین، نمی‌توان رد کرد که طاووس همسر اسدالله نیست.

او می‌افزاید که اسدالله «شاهدان دارد» و مدعی است که نکاح کرده است، پس طاووس باید به محکمه حاضر شود و شهادت بدهد که آیا این ادعا حقیقت دارد یا نه. مولوی الهام می‌گوید براساس قانون طالبان، «هرکس حق دارد سر هرکس ادعا کند»، معروض‌علیه باید به محکمه حاضر شود و ثابت کند که حق با عارض نیست. برخوردی که با نظام حقوقی دوره‌ی جمهوری و اصل رایج در دیگر کشورها، مخالف است. ابتدا باید عارض ادعای خود را نزد محکمه ثابت کند، بعد معروض‌علیه در دفاعیه، اسنادی ارائه کند که اسناد عارض را کذب ثابت کند.

اما طاووس می‌گوید او از ترس حاضر نشده است که به محکمه برود. او می‌گوید وقتی شنید که پدر، خسر و دیگر اعضای خانواده‌اش را طالبان بازداشت و شکنجه می‌کنند، جرأت نتوانست به اداره‌ی محلی مراجعه کند. طاووس می‌گوید تنها در صورتی به محکمه حاضر می‌شود که مصونیت داشته باشد و طالبان او را از همسرش جدا نکنند و به ازدواج با اسدالله مجبور نسازند.

برخی جوانب حقیقت و سرنوشت این پرونده نامعلوم است

یک منبع از باشندگان محل به اطلاعات روز گفت که اسدالله ابتدا مدعی بود طاووس «زن/همسر» او است و محمد زن نکاح‌شده‌ی او را «فرار داده است». او افزود که اسدالله به خانواده‌ی طاووس گفته است او در صورتی از این دعوا دست می‌کشد که رضایتش را جلب کنند. به‌گفته‌ی منبع، اسدالله برای پس گرفتن عریضه‌ی خود، از خانواده‌ی طاووس «چندصد هزار افغانی» پول نقد خواسته است.

یک منبع آگاه از این پرونده در اداره‌ی محلی طالبان در ولسوالی اشترلی به اطلاعات روز گفت که اسدالله در عریضه‌ی خود نزد طالبان ادعا کرده است که طاووس در زمان تحصیل و سفرش از او پول نیز دریافت کرده است. اما حاجی نادر، خسر و عزیز، برادرهمسر طاووس در عریضه‌های‌شان که در اداره‌ی ولسوالی اشترلی ثبت کرده‌اند، این ادعاهای اسدالله را «ناحق» خوانده و گفته‌اند به هدف «اخاذی» مطرح شده است.

حبیب، برادر طاووس نیز در سندی که به اطلاعات روز رسیده، به اداره‌ی ولسوالی اشترلی نوشته است که طاووس و یک برادرش به مدت دو ماه و ۲۸ روز با معاش ماهانه سه هزار افغانی در دکان اسدالله کار کرده‌اند.

او نوشته است که حالا اسدالله «ادعای ناحق» می‌کند که مصارف تحصیل، خرج سفر کربلا و مهمانی‌های طاووس را پرداخته است.

شماری از موسفیدان روستای بیدگ نیز با شصت و امضای یک برگه شهادت داده‌اند که از پرداخت خرج روزمره، هزینه‌ی تحصیل و مصارف زیارت طاووس از سوی اسدالله آگاهی ندارند.

منبع مطلع که کارمند اداره‌ی محلی طالبان است، با حفظ هویتش گفت به‌دلیل حاضر نشدن طاووس به محکمه، تاهنوز «حقیقت نامشخص مانده است».

او گفت: «این واقعیت دارد که مردم محل شاهد ازدواج رسمی طاووس و اسدالله نبوده‌اند. اما هنوز برخی مسائل مبهم باقی مانده است، از جمله این‌که اسدالله واقعا به خواستگاری طاووس رفته یا نه؟ و این‌که آیا طاووس برای ازدواج با او وعده و نویدی داده بوده یا نه.»

اما او تأیید می‌کند که با خانواده‌ی طاووس «برخورد ناعادلانه» صورت گرفته است.

منبع افزود که اکنون محکمه‌ی ابتدائیه بدون حضور معروض‌علیه (طاووس) پرونده را به پیش نمی‌برد، بلکه خانواده‌ی خسر و پدر او را تحت فشار گذاشته‌ است. از سوی دیگر، اسدالله نیز تاهنوز حاضر نشده است که سندی مبنی بر حقانیت ادعای خود «نکاح‌خط» یا «شاهد نکاح» ارائه کند.

در این میان، طاووس و محمد در خفا و دور از خانه و خانواده هستند، هرلحظه ترس بازداشت و گیرافتادن را تجربه می‌کنند.